सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Yajnavalkya Smriti with Mitakshara Tika & Hindi Commentary

महर्षि याज्ञवल्क्य द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished782 पृष्ठ

पृष्ठ 82, कुल 782 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 82

२६ याज्ञवल्क्यस्मृतिः
एतेषां पित्रादीनां पूर्वस्याभावे परः परः कन्याप्रदः प्रकृतिस्थश्चेत् यद्युन्मादादि-
दोषवान्न भवति । अतो यस्याधिकारः सोऽप्रयच्छन् भ्रूणहत्यामृतावृतावाप्नोति ।
एतच्चोक्तलक्षणवरसंभवे वेदितव्यम् । यदा पुनर्दातृणामभावस्तदा कन्यैव गच्छं-
तमनाईमुक्तलक्षणं वरं स्वयमेव वरयेत् ॥ ६३-६४ ॥
भाषा—पिता, पितामह, भाई, कुल का कोई पुरुष और माता—इनमें
क्रमशः पहले वाले के अभाव में आगे वाला यदि प्रकृतिस्थ अर्थात् उन्मादादि
रोग से मुक्त हो तो कन्यादान दे । ( यदि कन्यादान का अधिकारी व्यक्ति )
कन्यादान नहीं करता तो कन्या के प्रत्येक ऋतुकाल में उसे भ्रूणहत्या का
पाप लगता है । यदि कन्यादान देने वाला कोई भी न हो तो कन्या योग्य
वर का स्वयं वरण कर लेना चाहिए ॥ ६३-६४ ॥
कन्याहरणे दण्डः—
सकृत्प्रदीयते कन्या हरंस्तां चोरदण्डभाक् ।
सकृदेव कन्या प्रदीयते इति शास्त्रनियमः । अतस्तां दत्त्वा अपहरन् कन्यां
चोरवद्दण्ड्यः ॥
भाषा—कन्या एक ही बार (विवाह में) दी जाती है; अतः ( उसे
देकर पुनः ) उसका अपहरण करने वाला चोर के समान दण्ड का भागी
होता है ।
एवं सर्वत्र प्रतिषेध प्राप्तेऽपवादमाह--
दत्तामपि हरेत्पूर्वाच्छ्रेयांश्चेद्वर आव्रजेत् ॥ ६५ ॥
यदि पूर्वस्माद्वराच्छ्रेयान्विद्याभिजनाद्यतिशययुक्तो वर आगच्छति, पूर्वस्य
च पातक्योगो दुर्वृत्तत्वं वा, तदा दत्तामपि हरेत् । एतच्च सप्तमपदा-
त्प्राग्द्रष्टव्यम् ॥ ६५ ॥
भाषा—किन्तु यदि पहले वर स अच्छा कोई दूसरा वर मिल जाय तो
दी हुई कन्या का भी हरण कर ले ॥ ६५ ॥
अनाख्याय दद्दोषं दण्ड्य उत्तमसाहसम् ।
अदुष्टां तु १ त्यजन् दण्ड्यो दूषयंस्तु मृषा शतम् ॥ ६६ ॥
यः पुनश्चक्षुर्ग्राह्यं दोषमनाख्याय कन्यां प्रयच्छति असावुत्तमसाहसं दण्ड्यः ।
उत्तमसाहसं च ( आचा० ३६६ ) वक्ष्यते । अदुष्टां तु प्रतिगृह्य त्यजन् उत्तम-
१. च त्यजन् ।