याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

टिप्पणी (नोट्स) ६६७
श्लो० २३९—वाग्यतः—मनु का कथन निम्न-लिखित है—
अण्युष्णं सर्वमन्नं स्यात् भुंजीरंस्ते च वाग्यतः ।
न च द्विजातयो ब्रूयुः दात्रा पृष्टा हविर्गुणान् ॥
दात्रा अन्नादिगुणान् पृष्टा वक्त्राद्यभिनयेनाऽपि न ब्रूयुः, वाग्यतत्वस्य
अत्रैव विधानात्—कुल्लूक भट्ट।
श्लो० २४५—इदं जपेत्—यह पितृ प्रार्थना है। अतएव मनु का
कथन हैः—
दक्षिणां दिशमाकांक्षन् याचेतेमान् वरान् पितॄन् ॥
दातारो नोऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च ।
श्रद्धा च नो मा व्यगमत् बहुदेयं च नोऽस्त्विति ॥
अतः दातारो नोऽभि० आदि की भूमिका में "ब्राह्मणप्रार्थना”—का
विज्ञानेश्वरकृत निर्देश उचित नहीं प्रतीत होता है ।
श्लो० २५४—स्त्रिया अपि—स्त्री के सपिण्डीकरण के विषय में हारीत
का कथन निम्नलिखित हैः—
स्वेन भर्त्रा सहैवास्याः सपिण्डीकरणं स्त्रियाः ।
एकत्वं सा गता यस्मात् चह्ममन्त्राहूतिम्रतैः ॥
तस्मिन् सति सुताः कुर्युः पितामह्या सहैव तु ।
तस्यां चैव तु जीवन्त्यां तस्याः श्वश्रवेति निर्णयः ॥
तस्याः श्वश्र्वाः = प्रपितामही के साथ ।
श्लो० २५५—वृद्ध्याद्यपकर्षनिमित्तं सपिण्डनं मध्येऽपि कर्त्तव्यम् । कृते
तस्मिन् अभ्युघटश्राद्धं वर्षपर्यन्तं कर्त्तव्यमेव । किन्तु प्रेतपदोल्लेखो न कार्यः—
शूलपाणि ।
श्लो० २५६—प्रतिसम्वत्सरम्—एतच्च निरग्निविषयम्—ऐसा शूल-
पाणि का मत है।
श्लो० २६७—पिण्ड-प्रक्षेप के विषय में मनु का मत निम्नलिखित है—
एवं निर्वपणं कृत्वा पिण्डांस्तांस्तदनन्तरम् ।
गां विप्रमजमग्निं च प्राशयेदप्सु वा क्षिपेत् ॥
पिण्डनिर्वपणं केचित्पुरस्तादेव कुर्वते ।
वयोभिः खादयन्त्यन्ये प्रक्षिपन्त्यनलेऽप्सु वा ॥
पतिव्रता धर्मपत्नी पितृपूजनतत्परा ।
मध्यमन्तु ततः पिण्डमद्यात्सम्यक् सुतार्थिनी ॥
आयुष्यमन्तं सुतं सूते यशोमेधासमन्वितम् ।
धनवन्तं प्रजावन्तं सात्त्विकं धार्मिकं तथा ॥