पृष्ठ 517, कुल 782 में से

पृष्ठ 517

[Header]
प्रायश्चित्ताध्यायः ४६१

भाषा—( वात-पित्त-श्लेष्मवाहिनी ) शिराएँ सात सौ हैं; अस्थियों की
बांधने वाली स्नायुएँ, धमनियां ( प्राणवाहिनी नाड़ियां ) दो सौ और
पेशियां पांच सौ होती हैं ॥ १०० ॥
पुनस्तासामेव शिरादीनां शाखाप्राचुर्येण संख्यान्तरमाह—
एकोनत्रिंशल्लक्षाणि तथा नव शतानि च ।
षट्पञ्चाशच्च जानीत शिरा धमनिसंज्ञिताः ॥ १०१ ॥
शिराधमन्यो मिलिताः शाखोपशाखाभेदेन एकोनत्रिंशल्लक्षाणि तथा नवश-
तानि षट्पञ्चाशच्च भवन्तीत्येवं हे सामश्रवःप्रभृतयः मुनयः ! जानीत ॥१०१॥
भाषा—( हे मुनियो ) शिरा और धमनियां मिलकर ( अपनी शाखाओं
एवं उपशाखाओं के भेद से ) उन्नीस लाख नौ सौ छप्पन होती हैं, इसे
जानिये ॥ १०१ ॥
त्रयो लक्षास्तु विज्ञेयाः श्मश्रुकेशाः शरीरिणाम् ।
सप्तोत्तरं मर्मशतं द्वे च संधिशते तथा ॥ १०२ ॥
किंच, १ शरीरिणां श्मश्रूणि केशाश्च मिलिताः सन्तस्त्रयो लक्षा विज्ञेयाः ।
मर्माणि मरणकराणि क्लेशकराणि च स्थानानि तेषां सप्तोत्तरं शतं विज्ञेयम् ।
अस्थ्नां तु द्वे संधिशते स्नायुशिरादिसन्धयः पुनरनन्ताः ॥ १०२ ॥
भाषा—मनुष्यों के दाढ़ी-मूँछ और शिर के केश कुल मिलाकर बालों
की संख्या तीन लाख समझनी चाहिए । एक सौ सात मर्मस्थल होते हैं
और दो सौ अस्थियों के जोड़ होते हैं ॥ १०२ ॥
सकलशरीरसुषिरादिसंख्यामाह—
रोम्णां कोट्यस्तु पञ्चाशच्चतस्रः कोट्य एव च ।
सप्तषष्टिश्चतथा लक्षाः सार्धाः स्वेदायजैः सह ॥ १०३ ॥
वायवीयैर्विगण्यन्ते विभक्ताः परमाणवः ।
यद्यप्ये३कोऽनुवेत्त्येषां४ भावानां चैव संस्थितिम् ॥ १०४ ॥
पूर्वोदितशिराकेशादिसहितानां रोम्णां परमाणवः सूक्ष्मसूक्ष्मतमरूपा भागाः
स्वेदस्रवणसुषिरैः सह चतुःपञ्चाशत्कोट्यः तथा सप्तोत्तरषष्टिलक्षाः सार्धाः
पञ्चाशत्सहस्रसहिताः वायवीयैर्विभक्ताः पवनपरमाणुभिः पृथक्कृता विगण्यन्ते ।
एतच्च शास्त्रदृष्ट्याभिहितम् । चक्षुरादिकरणपथगोचरत्वाभावादस्यार्थस्य । इम-
मतिगहनमर्थं शिरादिभावसंस्थानरूपं हे मुनयः ! भवतां मध्ये यः कश्चिदनु-
वेत्ति सोऽपि महान् अग्र्यो बुद्धिमताम् । अंतो यत्नतो बुद्धिमता बोद्धव्या
भावसंस्थितिः ॥ १०३–१०४ ॥

१. लक्षाश्च । २. केशश्मश्रु शरीरिणाम् । ३. एको नु वैदैषां । ४. वैदैषां ।