वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

८८ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे
ताभिः पञ्चविधोग्रशक्तिभिः परिगृह्य परितः स्वीकृत्य । पुरो-
हितादनिष्टपरिहारं दर्शयति-अयुवमेति पुरोहित इत्यन्तेन । यस्य
राज्ञो विद्वान् वेदशास्त्रोक्तप्रकारेण धर्माधर्मौ बोधयितुमभिज्ञो
राष्ट्रगोपो राष्ट्रपरिपालनक्षमः पुरोहितः तस्यास्य राष्ट्रमयुव-
मारि युवमरणरहितं भवति । यद्वा तस्याऽऽर्यस्य अयुवममिश्रितं
न भवति । यौतिरमिश्रणेऽपि वर्तते । यौतीति युवम् अमिश्रितं
परस्परविरुद्धमनस्कं तथा न भवति। एनं राजानं न जहाति त्यजति
राज्ञोऽपमृत्युर्न भवतीत्यर्थः । आजरसं जरापर्यन्तम् जरां प्रा-
प्य, सर्वं पूर्णमायुरेति प्राप्नोति । राजा पुरुपायुषजीवी भवती-
त्यर्थः। न पुनर्म्रियते इह जन्मनि मृत्वा पुरोहितमुखेन तत्त्वज्ञानं
प्राप्य मुच्यते । अत एव पुनर्जन्माभावादेव न पुनर्म्रियते । अनि-
ष्टपरिहारं दर्शयति-क्षत्रेणेति पुरोहित इत्यन्तेन । यस्यैवं पुरोहि-
तः स स्वकीयेन क्षत्रेण कुमारादिना, परकीयं क्षत्रम् कुमारादि,
बलेन सैन्येन अश्नुते अभिभवति । इदानीं प्रजानुरागं दर्शयति-
तस्मै इत्यादिना । तस्मै तस्य विशः प्रजा एकमनसः परस्परमे-
कमनस्काः सम्मुखा राजकार्ये उद्युक्ताः सञ्जानते राज्ञा सहैकम्-
त्यं प्राप्नुवन्ति । कस्मिन्नपि कार्ये विमुखा न भवन्तीत्यर्थः।
द्वितीयः खण्डः ।
तदप्येतदृषिणोक्तं स इद्राजा प्रतिजन्यानि विश्वा शुष्मेण
तस्थावभिवीर्येणेति सपत्ना वै द्विषन्तो भ्रातृव्या जन्यानि तानेव
तच्छुष्मेण वीर्येणाभितिष्ठति बृहस्पतिं यः सुभृतं बिभर्तीति बृ-
हस्पतिर्ह वै देवानां पुरोहितस्तमन्वन्ये मनुष्यराज्ञां पुरोहिता
बृहस्पतिं यः सुभृतं बिभर्तीति यदा पुरोहितं यः सुभृतं बिभ-
र्तीत्येव तदाह वल्गूयति वन्दते पूर्वभाजमित्यपचितिमेवास्मा
एतदाह, स इत्क्षेति सुधित ओकसि स्व इति गृहा वा ओकः