वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

२६० वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे
यमाणे वात्र कियलभ्यते, कियद्दूरादानीतं, किमस्य चानयतो
भक्तव्ययेन शाकसूपादिना च व्ययेन लग्नं, किमस्यार-
ण्यादौ चौरादिभ्यो रक्षारूपेण क्षेमप्रतिविधानेन गतं, कोऽस्ये-
दानीं लाभो योगक्षेमं वैतदवेक्ष्य वणिजः करान् दापयेत् ।
वणिग्भिरिति वा पाठः ।
यथा फलेन युज्येत राजा कर्त्ता च कर्मणाम् ।
तथा वीक्ष्य नृपो राष्ट्रे कल्पयेत्सततं करान् ॥
यथा राजा कर्मणां रक्षणादिरूपाणां फलेन, कर्त्ता, कर्षणो
वणिगादिश्च, कर्मणां कृषिवाणिज्यादीनां, फलेन युज्येत सम्ब-
ध्येत, तथा निरूप्य करान् गृह्णीयात् । अत्र दृष्टान्तमाह—
यथल्पल्पमदन्त्याद्यं वार्यौकोवत्सषट्पदाः ।
तथाल्पल्पो ग्रहीतव्यो राष्ट्राद्राज्ञाऽऽब्दिकः करः ॥
अदन्ति, भक्षयन्ति। आद्यम्, अदनाय भक्षणार्हं रक्तक्षी-
रमध्वादि । वार्यौकोवत्सषट्पदाः, जलौकोवत्सभ्रमराः । तथा
राज्ञा मूलधनमनुच्छिन्दता अल्पल्पो राष्ट्रादाब्दिकः करो
ग्राह्यः । वस्तुविशेषविषये वाचनिकान् करान्—
स एवाह,
पञ्चाशद्भाग आदेयो राज्ञा पशुहिरण्ययोः ।
ये पशुभिर्जीवन्ति, ये च हिरण्यस्य प्रयोगेण वार्धुषिकाः
तेभ्यः पञ्चाशद्भागो वृद्धेर्ग्राह्यः ।
गौतमोऽपि, पशुहिरण्योरप्येके पञ्चाशद्भागमिति ।
अयं च पञ्चाशद्भागो वस्त्राणामपि । तथा च—
विष्णुः, द्विकं शतं पशुहिरण्येभ्यो वस्त्रेभ्यश्चेति ।
द्विकं शतं, शते द्वौ भागावित्यर्थः । अर्थात्पञ्चाशद्भाग
एवं । मांसादावाह—