वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

राजसहायेषु सेनापत्यादिलक्षणम् । १७९
अथ सेनापतिः ।
तत्र मत्स्यपुराणे,
कुलीनः शीलसम्पन्नो धनुर्वेदविशारदः ।
हस्तिशिक्षाश्वशिक्षासु कुशलः श्लक्ष्णभाषितः ॥
निमित्ते शकुनज्ञाने वेत्ता चैव चिकित्सते ।
कृतज्ञः कर्मणां शूरस्तथा क्लेशसहो ऋजुः ॥
व्यूहतन्त्रविधानज्ञः फल्गुसारविशेषवित् ।
राज्ञा सेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियोऽथ वा ॥ इति ।
व्यूहतन्त्रविधानज्ञः, व्यूहाश्चक्रदण्डगरुडाद्याकाराः से-
नासन्निवेशास्तेषां तन्त्रं तत्प्रतिपादकं शास्त्रं विधानं रचनं च
तज्जानाति तादृशः ।
इति सेनापतिः ।
अथ राज्याध्यक्षः ।
गरुडपुराणे,
कुलशीलगुणोपेतः सत्यधर्मपरायणः ।
रूपेण सुप्रसन्नश्च राज्याध्यक्षो विधीयते ॥ इति ।
इति राज्याध्यक्षः ।
अथ रत्नपरीक्षकः ।
गरुडपुराण,
मूल्यरूपपरीक्षाकृद्भवो¹ रत्नपरीक्षकः । इति ।
रत्नजातयस्तत्परीक्षाप्रकाराश्च लक्षणप्रकाश एव निरूप-
यिष्यन्त इति नेह निरूप्यन्ते ।
इति रत्नपरीक्षकः ।
१ अत्र उत्त्वमार्षम् ।