विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 79, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ेंराजा—(सास्रम्) सखेऽस्मिन्क्षणेऽस्मत्प्रियाया दशा ।
(पुनः दृष्ट्वा) एतस्या अप्यश्रुबिन्दवः
दिनद्विगुणशोकविह्वले
मुक्ता मण्डले निमग्नाः।
अन्यः, निशि मूर्च्छां निरुध्य
शम्भुनालिङ्गिताङ्गो मन्मथे ॥ ७२ ॥
विदूषक — भो, कनककुण्डलितदन्तयोः द्वे निष्क्रमेण व
स्वयमुत्थाय गतासि। ता आश्वासयति देवि। देव गृहं प्रविशन्त्यौ
वर्तते ।
राजा—(नाट्यमवलोक्य प्रविष्टाश्चास्योः करकमलं समादाय ।) यदि
प्रसाद्यां प्रतिच्छायां किं नौविघ्नसौरभेण । तद्विमुञ्चतु
गगनम् ।
गणिकाः— १ य आज्ञापयति। (इति निष्क्रान्ताः ।)
राजा—(नाट्यमवलोक्य ।) वयस्य, परं मुहूर्तमागमनं देव्याः ।
तदिदानीं वयमपि स्नानाम्याम ।
१ भोः, प्राणापानमिवानिपुणां तं सितामन्दमन्दमनुतापोऽपि । तस्मात्तव
गतो भव। तमासाद्यैौ सुतासीना भवामि।
२ यदेव आज्ञापयति ।
गच्छामोऽद्यगह्वरं यदि तोयाशा श्रोत्र हिताम् ॥ ४३ पुरोधसा रभसा । चानूच ॥
चादीर्घिका' इति विश्वासी । अपररात्रश्च ... ... ... इति
वा * र्तावशेनवशिनः इत्येषा । ततो यावत्त्वा क्रियते । ... इदानीमप्यादि
विचादृनये संस्काराऽत इत्यौ पादयोस्ते । दक्षिणावदने ६१ । ... *
-
- क्रीडन्त्याद्य दीपे दीपो यद्वत् कृतो मातः। सुहृदाप्युक्तेन विदूषकेण च न ही
प्रह्लाद्य देवानामेवम जीवन्तः। विदूषकेणोक्तं च प्रसाद्ये दियन्ते यदि इत्यादि
गतो मयि सुशीलायाः। एतदूढाया निर्वृता भवत्या कल्याणकाङ्क्षी देवो भव । अतः
विदूषकः। भो! * अङ्गमङ्गेनैव प्रवेगेन विद्यादेवतानुगम्नो '५१। दिवा
प्रस्थाय । अन्योऽप्युरस्येव। तदागमनं ते मया । देव इदानीं सपरिवारी भव
वि ॥ गणिकाः* * आज्ञापयति ॥ विदूषकः । भोः** ॥ ७४ ॥
- क्रीडन्त्याद्य दीपे दीपो यद्वत् कृतो मातः। सुहृदाप्युक्तेन विदूषकेण च न ही