विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 30, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ेंप्रथमोऽङ्कः । १५
सुन्दरी—(साकूतं राजानमवलोक्य सलज्जं ) अवि णाम पुणो वि
रम्मारिए वणं देक्खिस्सं ।
(इति ससख्या सह सत्वरं निष्क्रान्ता ।)
राजा—(दीर्घं निःश्वस्य ।) अहो, दुर्लभाभिलाषी मदनः ।
एषा मयि मे प्रसभे शरीरे
दिशः परं मन्दममुञ्चदन्ती ।
गुणानुरूपां दधती मतिं ममा-
भूदं मुखादपि रागयोधी ॥ २७ ॥
(इति निष्क्रान्ताः ।)
प्रथमोऽङ्कः ।
१ अपि नाम दुष्यन्तानुरागविगतं द्रक्ष्यामि ।
एवञ्च वद दर्पणे लभ्यन्त इति टिप्पणी । अपि नाम दुष्यन्तानुरागविकल्पेन प्रति-
देशे । सु मधुरेऽपि रागस्तस्मिन्नपि मदनः । दु दुर्लभाभिलाषी इति पट
रीति धन आह । एषेति । मुञ्चन्ती अनङ्गशरं मन्मथशरं प्रसभं परमं
बाधका । दिङ्मुखान्तरम् इति दिशन्ती , मन्दममुञ्चदन्ती । अत्रैषा गुरा
वृत्तं लज्जां कण्ठीरवसत्त्वाभिप्रायव्यापारं दधती मतिमनुरूपां यन्त्रित्वात्
च रागमुद्भावयन्त्यापिवि । अङ्गालसायाश्च मुखादप्यङ्गरागा-
दङ्क तनुवि वल्कलद्रुमं विलासम् । यथाङ्के पल्लवाङ्को द्योतकार इति
मून ॥ इति । पार्वतीऽत्रवचनलक्षिताम् कर ॥ विज्ञाता । राज्ञा मु-
ख्यत आनुकूल्यात् सह मुकमुद्दीय विसद्गतयात् सम्वाद्योऽपि निष्का-
न्ता प्रथमाङ्क इति । ४० । १ ॥ २६॥ अङ्कः—प्रथम
२ । १ २ । ३ । ४ । ६।५ । ७ । १ अङ्गसंयुता ॥ विच्छित्ति
म त म न य ज युगाङ्गवह्निः । शार्दूलविक्रीडितं म सौ
ज सौ जसौ ग म न य न नयौ मत्तकोकिला, न
र त न भ ज जर ग यु
र त न भ ज जर ग यु
र त न भ ज जर ग मत्तकोकिलाजाति जगती
भ न य न भ ज न न म
भ न य न भ ज न न म
। इति श्रीमद्रिद ०० न्गुत्तरपाथ
वृत्तरत्नावलीग्रन्थक ०० णामन्मथकविराजमन्मथदीक्षितात्मज
श्रीमल्लक्ष्मीनारायणकविकेशव ०० रचित ०० ग्रहणमहार्णवे सुधीन्द्रगङ्गाधरेण
विरचितायां विमलाश ०० काशिकायां प्रथमाङ्कः समाप्तः ॥