विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

११२ विक्रमोर्वशीये
(चर्चरीकयोपसृत्य जानुभ्यां स्थित्वा ।)
त्वयि निबद्धरते प्रियवादिनि
प्रणयभङ्गपराङ्मुखचेतसः ।
कमपराधलवं मम पश्यसि
त्यजसि मानिनि दासजनं यतः ॥ ५५ ॥
कथं तूष्णीमेवास्ते । अथवा परमार्थत मरिदियं नोर्वशी ।
अन्यथा कथं पुरूरवसमपहाय समुद्राभिसारिणी भवेत् । भूनिर्वेद-
प्राप्याणि श्रेयांसि । भवतु । तमेवोद्देशं गच्छामि, यत्र मे नयनयो
सा सुनयना तिरोहिता । (परिक्रम्यावलोक्य च ।) इमं तावत्प्रियाप्रवृ-
त्तये सारङ्गमासीनमभ्यर्थये ।
अभिनवकुसुमस्तबकितरुवरस्य परिसरे
मदकलकोकिलकूजितमधुरझकारमनोहरे ।
नन्दनविपिने निजकरिणीविरहानलेन सन्तप्तो
विचरति गजाधिपतिरैरावतनामा ॥ ५६ ॥
(गलितकं । जानुभ्यां स्थित्वा ।)
कृष्णसारच्छविर्नाऽयं दृश्यते काननश्रिया ।
नवशष्पावलोकाय कटाक्ष इव पातितः ॥ ५७ ॥
मध्धाल ॥ वेलाया सृष्टिक्ष यदुद्देशिनमापातस्तस्तेन दग्धो ह्यन्तरारो यत स ।
वृक्षदस्तेलन्न ग्राह्यवे पूर्वविशाला नियम इतद्सतडि विधवम् । सार्यरट् भक्तरतीति
वा । रूपयिगुरुद्देशलथे देशी ॥ ५० ॥ रवयीति । निबद्धरतिर्नितरां सक्तचि-
त्तस्य । प्रियवाग्नि प्रियभाषणरतस्य । प्रणमस्य जीठभङ्गात्पराङ्मुखं यतो ऽव-
करणं यस्य ॥ ५५ ॥ ऐरावतगन्तातवाह— अभिनवेति । एतादृशपरिसर-
शिष्ट वने भ्रमन् विरहाडिग्रम द्योतयति ॥ ५६ ॥ गतिहली नाट्यतित् ॥
कृष्णसारेति । कृष्णसारः कृष्णमृगस्तद्वच्छविर्निद्मयः । यनेकृष्णो यः सारो
उपादानं यनीनिष्टा तच्छूविदक्रित्। सन्निधान इत्यर्थः । राज वाचदृणं पश-