सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा

DevanagariSanskritpublished493 पृष्ठ

पृष्ठ 264, कुल 493 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 264

( २४७ )
भाषा
और उस राजा न प्रसन्न चित्त से अपरिमित सुवर्ण के ढेरो का दान
महा भाग्यशाली लोग कष्ट आन पर भी दानानुष्ठान से विमुख नही हैं
प्रविश्य कण्ठदध्नेऽथ सरित्तोये जगाम सः।
कल्लोलतूर्यनिर्घोषै—श्चन्द्रचूडामणेः पुरीम् ॥६८
अन्वय.
अथ सः कण्ठदध्ने सरित्तोये प्रविश्य कल्लोलतूर्यनिर्घोषैः चन्द्रचूडाम[णेः]
पुरीं जगाम ।
व्याख्या
अथानन्तरं स राजा कण्ठदध्ने गलप्रमाणे कण्ठदघ्नमित्यत्र कण्ठ प्रमाणं
मस्येति विग्रहे 'प्रमाणे द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच' इति सूत्रेण दघ्नच् प्रत्यय
सरितस्तुङ्गभद्रानद्यास्तोये जले प्रविश्य गत्वा कल्लोला उल्लोला 'महत्सूल्लोल-
कल्लोलौ' इत्यमरः । एव तूर्याणि वाद्यविशेषा "तुरही" इति भाषायां
प्रसिद्धा । तेषां निर्घोषैश्शब्दैस्सह चन्द्र एव हिमांशुरेव 'हिमांशुश्चन्द्रमाश्चन्द्र
इन्दु कुमुदबान्धव' इत्यमरः । चूडामणिशिरोभूषणं यस्य तस्य शिवस्य पुरीं
कैलास जगाम प्राप्तवान् ।
भाषा
अनन्तर तुङ्ग भद्रा नदी म गल तक पानी में खड़े होकर लहरा के ऊंचे २
शब्द रूपी तुरही की ध्वनि के साथ वह राजा शवर की कैलास नगरी में
चला गया ।
पद्ययुग्मेन राजकुमारभावस्थां वर्णयति कविः—
इत्युक्त्या गिरते तत्र क्षुतनेत्राम्बुदुर्द्दिनः ।
हतासिधेनुः पार्श्वस्थैः साक्रन्दगलकन्दलः ॥६६॥
स्वभागादार्द्रभावेन पितृस्नेहाच्च तादृशः ।
तथा रुरोद वपुषा भृशंलुलुठितेन सः ॥७०॥