वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 163, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें१४२ वेणीसंहारं नाटकं
कथमाप न निषिद्धो दुःखिना भीरुणा वा
द्रुपदतनयपाणिस्तेन पित्रा ममाऽद्य ।
तव भुजबलदर्पाध्मायमानस्य वामः
शिरसि चरण एष न्यस्यते वारयैनम् ॥ ४० ॥
( इति तथा कर्तुमुत्तिष्ठति । )
कृप-दुर्योधनौ - वत्स, मर्षय मर्षय । ( इति निवारयतः ! )
( अश्वत्थामा चरणप्रहारं नाटयति । )
कर्णः—( सक्रोधमुत्थाय, खड्गमाकृष्य ।) अरे दुरात्मन्, ब्रह्मबन्धो,
आत्मश्लाघ,
अन्वयः—दुःखिना, भीरुणा, वा तेन, मम, पित्रा, द्रुपदतनयपाणिः, कथमपि,
न, निषिद्धः, अद्य, भुजबलदर्पाध्मायमानस्य, तव, शिरसि, एषः, वामः, चरणः,
न्यस्यते, एनम्, वारय, (त्वम् ) ॥ ४० ॥
क्रुद्धोऽश्वत्थामा कर्णशिरसि चरणं न्यसितुमुत्थापयतीत्याह—कथमपि नेति ।
दुःखिना = शोकवता, भीरुणा = भययुक्तेन, तेन, मम, पित्रा, द्रुपदतनयपाणिः =
धृष्टद्युम्नहस्तः, कथमपि, न, निषिद्धः = निवारितः, भुजबलदर्पाध्मायमानस्य =
भुजबलदर्पेण आध्मायमानस्य विकत्थमानस्य, तव = कर्णस्य, शिरसि = उत्तमाङ्गे,
चरणः = पादः न्यस्यते = स्थाप्यते, एनम् = चरणम्, वारय त्वमिति शेषः । मालिनी
छन्दः । ननमययुतेयं मालिनी भोगिलोकैरिति लक्षणात् ॥ ४० ॥
मर्षय—क्षमस्व, मा विद्वेषं कुर्वित्यर्थः ।
क्रुद्ध कर्णोऽप्याह—अरे दुरात्मन्निति । ब्रह्मबन्धो इति अप्राप्तनामा बह्मबन्धु-
मेरे पिता ने पुत्रशोक अथवा भय के कारण किसी भी प्रकार से धृष्टद्युम्न के हाथ को
नहीं रोका परन्तु भुजाओं के अभिमान से फूले न समाये हुए तुम्हारे शिर पर आज मेरा यह
बायाँ पैर रक्खा जा रहा है अब इसका प्रतिकार कर ॥ ४० ॥
( पादप्रहार करने के लिए तैयार हो जाता है )
कृप और दुर्योधन—पुत्र ! क्षमा करो ! ( रोकते हैं ) ।
( अश्वत्थामा पादप्रहार का अभिनय करता है )
कर्ण—( क्रोध से उठकर और तलवार खींच कर ) अरे दुष्टात्मन् ! बकवादी, ब्राह्मणा-
धम, अपने मुँह मियाँमिट्ठू बननेवाला ।