वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

तृतीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् ९५

हिडिम्ब!देवी पेक्खिदुं गदम्हि । ( अयि सुस्थिते, ननु पुत्रशोकसन्तप्तहृदयां
स्वामिनी हिडिम्बादेवीं प्रेक्षितुं गतोऽस्मि । ।
राक्षसी-लुहिलपिआ अज्जवि शामिणीए हिडिम्वादेवीए घडुक्कस-
शोए ण उपसमइ । ( रुधिरप्रिय, अद्यापि स्वामिन्या हिडिम्बादेव्या घटोत्कचशोको
नोपशाम्यति । )
राक्षसः-वशागन्धे, कुदो शे उवशमे केवलं अहिमण्युशोअशमाणदु-
क्खाए शुभद्दादेवीए जण्णशेणीए अ कधं कधंवि शमाश्शाशीअदि ।
(वसागन्धे, कुतोऽस्या उपशमः केवलमभिमन्युशोकसमानदुःखया सुभद्रादेव्या याज्ञसेन्या
च कथं कथमपि समाश्वास्यते । )
राक्षसी-लुहिलपिआ, गेण्ह इदं हत्थिशिलवकवालशञ्चिअं अग्गमं-
शावदंशम् पिवाहि शोणिआशवम् । ( रुधिरप्रिय, गृहाणैतद्धस्तिशिरःकपाल-
सञ्चितमग्रमांसोपदेशं पिव शोणितासवम् । )
हिडिम्बादेवीम्=राक्षसीं भीमपत्नीम्, प्रेक्षितुं = द्रष्टुम् गतोऽस्मि । हिडिम्बा-
देव्याः घटोत्कचो नाम पुत्रः समरे हत इति पुत्रशोकसन्तप्तहृदया हिण्डिम्बा वर्तते ।
तस्याः सान्त्वनायै राक्षसो गत आसीदिति भावः ।
अद्यापि = इदानीमपि, इदानीमद्येति कलापसूत्रेण निष्पन्नमिदम् । घटोत्कच-
शोकः = घटोत्कचविनाशजन्यः शोकः, न उपशाम्यति = शान्तो भवति ।
अभिमन्युशोकसमानदुःखया=अभिमन्युवधजन्यशोकेन समानं दुःखं यस्याः तया,
याज्ञसेन्या = द्रौपद्या, समाश्वास्यते = मा दुःखं कुरु इत्याश्वासनं क्रियते ।
अग्रमांसोपदेशम् = अग्रमांसेनोपदंशम् अग्रमांसमुपदश्येत्यर्थः, 'उपदंशस्तृतीया-
यायामि'ति णमुल् प्रत्ययः । 'तृतीयाप्रभृतीन्यन्यतरस्यामि'ति समासौ ।
सन्तप्त भर्तृणी हिडिम्बा देवी को देखने गया था ।
राक्षसी-रक्तप्रिय, अब तक भी स्वामिनी हिडिम्बा देवी का घटोत्कच सम्बन्धी शोक
दूर नहीं हो रहा है ?
राक्षस-कहाँ से इनका शोक दूर हो; इतना अवश्य है कि अभिमन्युवध के कारण
समान शोकभागिनी सुभद्रा देवी और पाञ्चाली के द्वारा किसी प्रकार से सान्त्वना दी जा
रही है ।
राक्षसी-रक्तामिक [प्रियतम], लो, इस हाथी के मस्तकरूपी खप्पर में सञ्चित स्वादिष्ट
मांस को खाओ और रुधिररूपी मदिरा का पान करो ।