वरिवस्यारहस्य (भास्करराय मखी - सरोजिनी हिन्दी व्याख्या, कामकला व श्रीविद्या मन्त्र-दर्शन)

१२४ वरिवस्यारहस्ये

• प्रकाश *
  मात्रा लघ्वक्षरस्य कालः । तद्द्विगुणो गुर्वक्षरस्य । अत एव कामकला कमला
  त्रिकोणा योनिश्च द्विमात्रा । हृल्लेखायां द्वयोर्व्यंजनयोरेका मात्रा, कामकलाया द्वे मात्रे
  इति तिस्रः । अन्येषामकारसहितानां ककारादि१दशवर्णानाम् । बिन्दोरपि व्यंजनत्वादर्धा
  मात्रा,
  'एकमात्रो भवेद्ध्रस्वो द्विमात्रो दीर्घ उच्यते ।
  त्रिमात्रस्तु प्लुतो ज्ञेयो व्यंजनं त्वर्धमात्रकम् ॥'
  इति वचनात् । परे परे, अर्धचन्द्ररोधिन्यादयः, पूर्वपूर्वार्धाः, अर्धचन्द्रस्यार्धकालो
  रोधिन्याः, रोधिन्यर्धकालो नादस्येत्यादिक्रमेण कालवन्तः । अयं भावः—कालपरमाणु
  -र्लव इत्युच्यते,
  'नलिनीपत्रसंहत्याः सूक्ष्मसूच्यभिवेदने ।
  दले दले तु यः कालः स कालो लवसंज्ञितः ।
  [