सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja

महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा

DevanagariHindipublished368 पृष्ठ

पृष्ठ 81, कुल 368 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 81

५८ ] [ बृहद् विमानशास्त्र
अथ शक्त्याकर्षणदर्पणनिर्णयः—अथ शक्त्याकर्षण दर्पण का निर्णय देते हैं—
उक्त्वा विश्वक्रियादर्शस्वरूपं शास्त्रतःस्फुटम् ।
अथ शक्त्याकर्षणदर्पणस्सन्निरूप्यते ॥ १४ ॥
विश्वक्रियादर्श—विश्वक्रियादर्पण का स्वरूप शास्त्र से स्फुट कह कर अथ शक्त्याकर्षण दर्पण
निरूपित किया जाता है ॥ १४ ॥
तदुक्तं दर्पणकल्पे—वह कहा है दर्पणकल्प ग्रन्थ में—
आकाशपरिधिकेन्द्रस्थितयानपथि क्रमात् ।
देहनाशकरा या स्युस्त्रिवर्गविषशक्तयः ॥ १५ ॥
आकृष्य तास्स्वशक्त्या यन्नाशयति स्वभावतः ।
तच्छक्त्याकर्षणादर्श इति शास्त्रान्निरूपितः ॥ १६ ॥
आकाश परिधि के केन्द्र में स्थित विमान के मार्ग में क्रम से देह को नष्ट करने वाली जो
तीन विषशक्तियां हैं उन्हें अपनी शक्ति से स्वभावत खींच कर जो नष्ट करता है वह शक्त्याकर्षण-
दर्पण शास्त्र से निरूपित किया गया है ॥ १५-१६ ॥
धुण्ढिनाथोपि—धुण्ढिनाथ ने भी कहा है—
वातार्काश्वन्यशास्त्रे त्रिवर्गा इति वर्णिताः ।
प्रतिवर्गसमुद्भूता यन्तॄणां देहनाशकाः ॥ १७ ॥
द्वाविंशदुत्तरशतसंख्याका विषशक्तयः ।
तास्समाहृत्यनिशेषं स्वशक्त्या यत् पिवेत् क्रमात् ॥ १८॥
तच्छक्त्याकर्षणादर्श इति नाम्ना प्रकीर्तितः ॥ १६ ॥
वात सूर्यकिरण अग्नि ये तीन वर्ग शास्त्र में कहे हैं । प्रतिवर्ग में उठे हुए चालक यात्रियों के
देह के नाशक हैं । १२२ संख्या वाली विष शक्तियां हैं उन्हें अपनी शक्ति से लेकर सर्वथा क्रम से जिससे
पी लेता है इससे वह शक्त्याकर्षण दर्पण नाम से कहा गया है ॥ १७-१६ ॥
पराङ्कुशोपि—पराङ्कुश में भी कहा है—
आकाशपरिधिकेन्द्रे ऽप्वाताकीश्वग्निसम्भवाः ।
द्वाविंशदुत्तरशतसंख्याका विषशक्तयः ॥ २० ॥
विमानपथसन्मध्यन्तं प्रवहन्ति विशेषतः ।
विमानचारिणां देहमारका इति तास्स्मृताः ॥ २१ ॥
उक्तस्स्यात् तद्विनाशार्थं शक्त्याकर्षणदर्पण इति ।
एवमुक्त्वा तस्य नामनिर्णयंशास्त्रतस्स्फुटम् ॥ २२ ॥
मथैव तत्पाकविधिः किञ्चिदत्र निरूप्यते ॥ २३ ॥
† केन्द्रे ऽपु वातः=केन्द्रे ऽप्वातः—पुरातनसन्धिः ।