सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)

Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja

महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा

DevanagariHindipublished368 पृष्ठ

पृष्ठ 358, कुल 368 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 358

वस्तुतः कापी संख्या २३—
( यह हस्तलेख कापी संख्या २१ है )
शुद्धात्तपाशनं लोह संगृह्य विधिवत् ततः ।
पट्टिका कारयित्वाऽथ कुट्टिणीयन्त्रतः क्रमात् ।। ३०२ ।।‡
वितस्तिद्वयमायामं वितस्तिद्वयविस्तृतम् ।
अङ्गुलत्रयगात्रं च चतुरश्रमथापि वा ।। ३०३ ।।
वर्तुलं कारयेत् पीठं तस्योपरि यथाक्रमम् ।
वितस्त्येकायाममात्रं वितस्तिपञ्चकोन्नतम् ।। ३०४ ।।
नालत्रयं स्थापितव्यं धमनीदण्डवत् क्रमात् ।
त्रिभुजाकारवत् पश्चात् तस्याधस्सुदृढं यथा ।। ३०५ ।।
विस्तृतास्यं काचमयं स्थापयेत् कुट्टिकात्रयम् ।
एकैकनालान्तरे चैकंक च सुदृढं यथा ।। ३०६ ।।
शुद्धात्तपाशन नाम के लोहे को लेकर उससे विधिवत् पट्टिका बना कर पुनः कुट्टिणी यन्त्र☸
से २ बालिश्त लम्बा २ बालिश्त चौड़ा ३ अङ्गुल मोटा चौरस या गोल पीठ करावे उसके ऊपर यथाक्रम
१ बालिश्त लम्बे ५ बालिश्त ऊंचे तीन नाल धमनीदण्ड जैसे स्थापित करने चाहिएं । त्रिभुजाकारवाला
उनके नीचे सुदृढ खुले मुखवाले काचमय तीन कुट्टिकाएं-मुसलिएं एक एक नाल के अन्दर एक एक
सुदृढ लगा दें ।। ३०२–३०६ ।।
तेषु सम्पूरयेत् सोमद्रावकं प्रस्थमात्रकम् ।
एकविंशोत्तरशतसंख्याकान् द्रवशोधितान् ।। ३०७ ।।
ग्रीष्मोपसहारमणीनेकैकं तेषु योजयेत् ।
पश्चाद् वितस्तिदशकायामं वर्तुलंतः क्रमात् ।। ३०८ ।।
छत्रवत् कल्पयेत् पूर्वोक्तलोहेनैव शास्त्रतः ।
त्रिदण्डनालोपरिष्टाद् यथा सन्धारितुं भवेत् ।। ३०६ ।।
‡ यह संख्या ३०७ से प्रारम्भ होनी चाहिए क्योंकि कापी २१ के १५८ श्लोक कापी २२ के १४८ श्लोक
सब ३०६ हुए ।
• कुट्टिणी शक्तियन्त्र कापी ६ में ।