उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

५-९ ] उत्तररामचरितं १११
सुमन्त्रः—( रथवेगमभिनीय । ) आयुष्मन्, एष ते बाग्विषयीभूतः
स वीरः ।
चन्द्रकेतुः—( निस्सृष्टिमभिनीय । ) आर्य किमस्य नामधेयतारपात-
मोहायकैः ।
सुमन्त्रः—लव इति ।
चन्द्रकेतुः—भो भो लव महाबाहो किमेभिस्तव सैनिकैः ।
एषोऽहमेहि मामेव तेजस्तेजसि शाम्यतु ॥ ७ ॥
सुमन्त्रः—कुमार पश्य पश्य ।
प्रिनिवर्तित एष धीरपोतः
पृतनानिर्भयनादवद्योपहृतः ।
स्तनयित्नुरवादिभारलीना
मवमर्दार्तिच दृप्तसिंहशावः ॥ ८ ॥
( ततः प्रविशति धीरोद्धतपरिक्रमो लवः । )
लवः—साधु राजपुत्र साधु । सत्यमैक्ष्वाकः खल्वसि । तदहं परागत
एवास्मि ।
( नेपथ्ये महान्कलकलः । )
लवः—( सावष्टम्भं परावृत्य । ) आः कथमिदानीं भङ्गेऽपि प्रतिनि-
कृत्य युद्धनिवारिणः पर्यवष्टम्भवन्ति मा चमूपतयः । धिग् जाल्मान् ।
अयं शैलाघातक्षुभितवडवावक्त्रहुतभु
क्प्रचण्डक्रोधार्चिर्निचयरुचलत्वं भजतु मे ।
समन्तादुत्सर्पन्घेनतुमुलहेलोत्कलरुतः
पयोराशेरोघः प्रलयपवनास्फालित इव ॥ ९ ॥
( सवेगं परिक्रामति । )
चन्द्रकेतुः—भो भो कुमार ।
वागिति-सत्त्वेति सप्तापाय सन्दिष्ट इत्यर्थः । इतिकार आप्रा(प्तो?)पृक्त इति
विद्वान्दौ ॥ पिनिवर्तित एष इति ॥ ८ ॥ पृतना सेना । स्तनयित्नुः
मेघः । अवमर्दः मर्दनम् । शावः शिशुः ॥ ८ ॥ परागतः प्रतिनिरा-
गत इति यावत् । 'अवष्टम्भो गर्वः' इति रत्नमाला । परितः स्थिरीभवन्तीति
यावत् । मामुद्दिश्य । 'जाल्मोऽसमीक्ष्यकारी' इत्यमरः । अयं शैलाघात इति
॥ ९॥ आघातः आपतनम् । तेन क्षुभिता या वडवा, 'अश्वा वडवा'इत्य-
१ 'भारवापकैः' व-घ. २ 'न्यदवउंत' व-प. ३ 'वल' व-घ. ४ 'सेना' क-द.