उपवनविनोद (आचार्य शार्ङ्गधर - वृक्षायुर्वेद, भू-जल संधान एवं उद्यान-विज्ञान सटीक)

SCIENCE OF ARBORI-HORTICULTURE IN ANCIENT INDIA 59
सुस्निग्धैः पिशितरसैः प्रयाति वातः
सुस्निग्धैर्मधुरहिमैर्ज लैश्च पित्तम् ।
कट्वम्लैरहिमजलैः कषाययुक्तैः
श्लेष्मापि क्रमविहितैः प्रयाति नाशम् ॥ १८१
रौक्षं ग्रन्थिः कुटिलता वाताद्वृक्षस्य जायते ।
गोविड् लोध्रवसाकुणपजलैस्तज्जयो भवेत्ᵃ ॥ १८२
दोषैर्यस्य विना प्रवालकुसुमम्लानिविरूढं वपुः
मूले तस्य तरोर्भवन्ति कृमयो यत्नाच्च तानुद्धरेत् ।
गोमूत्राज्यविडङ्गसर्षपतिलैर्लिप्तः प्रगापैस्ततःᵇ
सिक्तः क्षीरजलेरुदेति सहसा धूपैश्च धूपायितः ॥ १८३
करञ्जारेग्वधारिष्टसप्तपर्णत्वचाकृतः ।
उपचारः क्रिमिहरो मूलमुस्ताविडङ्गवान् ॥ १८४
कुणपजलपयोनिषिक्तमूलः
सरसिजकन्दविलिप्त सर्वगात्रः ।
तरुरनलहतो बिभर्ति भूयो
मरकतरङ्गहरिन्तिᶜ पल्लवानि ॥ १८५
प्लक्षाकोंडुम्बरत्वग्घृतमधुमधुरोच्छिष्टदुग्धैर्विलिप्तः
स्तम्भैरुत्तम्भ्य रज्ज्वा परिकलितवपुः पूरितः प्लक्ष्तमृद्भिःᵈ ।
सिक्तः क्षीरेण भूयो जलभरिततलश्चण्डवातादिभग्नः
स्वस्थोभूत्वाऽङ्घ्रिपायी कुसुमफलभरागयातनोति प्रकामम्ᵉ ॥ १८६
वृत्तस्याशनिदग्धस्य जीवनं शृणु भेषजम् ।
घनोशीरमधूकैश्च मुद्रमाषान् यवांस्तिलान् ॥ १८७
(a) गणनाथ—रौक्ष्य' ग्रन्थिर्ग टिक्ता वाताद् वृक्षस्य जायते नित्यम् ।
गोविड् भिल्लोधवसाकुणपजलै : स जितोभवेदेवं ॥
b) ,, गोमूत्राज्य-विडङ्ग-सर्षप-तिलैं र्लिं म् [द्या]नैस्ततः ।
(c) ,, मरकतकान्तिनिभानि etc.
(d) ,, पूरितः श्लक्ष्णमृद्भिः ।
(e) ,, कुसुमफलभर' व्यातनोति प्रकारं ॥