उपवनविनोद (आचार्य शार्ङ्गधर - वृक्षायुर्वेद, भू-जल संधान एवं उद्यान-विज्ञान सटीक)

SCIENCE OF ARBORI-HORTICULTURE IN ANCIENT INDIA 57
सुरभिजलनिषेकात्तो निदाघे$^a$
कूणपजलेन च केतकी निषिक्ता।
जलधर समये सुगन्धसूची-
चयनिचितानि बिभर्त्ति पल्लवानि ॥१६१
यस्य कस्यापि पुष्पस्य सौरभैणाधिवासितान् ।
मृत्तिकाशकलाल्मूले वृक्षाणां बहुलान्क्षिपेत् ॥१६२
कुष्ठपत्रमुरामुस्ततगरोशीरचूर्णकैः ।
मिश्रितेनाम्भसा सेकान्मासं सौरभसंभवः ॥१६३
कुल्माषदन्तिदन्तानां चूर्णायुक्तपङ्कसंभवा$^b$ ।
प्रत्यहं पुष्पिताम्भोजमण्डिता पद्मिनी भवेत् ॥१६४
सिद्धार्थः कदलीदलानि शफरी विट्कोलमार्जारयो-
रेतेषां समभागमाज्यसहितं चूर्णं तरुभ्यो हितम् ।
दत्तं धूपविलेपनोपचरगैरोप्यायनं रोगहृ-
च्छाखाः पल्लवयत्यलं मधुकरव्यालोलपुष्पच्छदाः ॥१६५
धूपो घृतस्य समृद्धो यववारिसेको
नित्यं च दुग्धसलिलेः कुणपाम्बुभिर्वा ।
लेपो विडङ्गतिकल्ककृतः शिशूनां
वृद्धिं करोति परमां खलु भूरुहाणाम् ॥१६६
अङ्कोल्लक्वाथतोयेन मिश्रितं घृतमाक्षिकम् ।
वसा किटिकुरङ्गानामेतैः सिक्ता महीरुहाः ॥१६७
सिद्धार्थकफलोपेताः सर्वदा फलशोभिताः ।
जायन्ते पुष्पवन्वाढ्याः सच्छाया रोगवर्जिताः ॥१६८
यष्टिमधुकपुष्पानि सिता कुष्ठं समाक्षिकम् ।
निक्षिप्य गुलिकाः कृत्वा मूले सर्वत्र निक्षिपेत्$^c$ ॥१६६
दुग्धसेकं च वृक्षस्य यस्य कुर्याद्विचक्षणः ।
फलं सुनिश्चितं तस्य मधुरं जायते भृशम् ॥१७०
(a) गणनाथ—सुरभिजलेन निदाघे etc.
(b) ,, चूर्णयुक्तपुष्पसंभवा ।
(c) ,, निष्पिष्य गुटिकां कृत्वा मूले सर्वत्र निक्षिपेत् ॥
8