उपवनविनोद (आचार्य शार्ङ्गधर - वृक्षायुर्वेद, भू-जल संधान एवं उद्यान-विज्ञान सटीक)

SCIENCE OF ARBORI-HORTICULTURE IN ANCIENT INDIA 109
करिणश्च हस्तिकर्णैरादेश्या वाजिनोऽश्वकर्णेन ।
गावश्च पाटलाभिः कदलीभिरजाविकं भवति ॥७
चम्पककुसुमैः कनकं विद्रुमसम्पच्च बन्धुजीवेन ।
कुरुवकवृद्ध्या वस्त्रं वैदूर्यं नन्दिकावर्त्तैः ॥८
विन्द्याच्च सिन्दुवारेण मौक्तिकं कुङ्कुमं कुसुम्भेन ।
रक्तोत्पलेन राजा मन्त्री नीलोत्पलेनोक्तः ॥६
श्रेष्ठी सुवर्णपुष्पैः पद्म विंप्राः पुरोहिताः कुमुदैः ।
सौगन्धिकेन बलपतिर्केण हिरण्यपरिवृद्धिः ॥१०
आम्रैः क्षेमं भल्लातकैर्भयं पीलुभिस्तथारोग्यम् ।
खदिरशमीभ्यां दुर्भिक्षमर्जुनैः शोभना वृष्टिः ॥११
पिचुमर्द्दे नागकुसुमैः सुभिक्षमथ मारुतः कपित्थेन ।
निचुलैनावृष्टिभयं व्याधिभयं भवति कुटजेन ॥१२
दूर्वाकुशकुसुमाभ्यामित्तुर्वृद्धिश्च कोविद्वारेण ।
श्यामालताभिवृद्ध्या वन्ध्या वन्धक्यो वृद्धिमायान्ति ॥१३
यस्मिन्देशे स्निग्वनिच्छिद्रपत्राः संदृश्यन्ते वल्लुगुल्मलताश्च ।
तस्मिन् वृष्टिः शोभना सम्प्रदिष्टा रूक्षैश्छिद्रैरल्पमम्भः प्रदिष्टम् ॥१४¹
बृहत्संहिता ।²
अथवृक्षायुर्वेदः ॥
प्रान्तच्छायाविनिर्मुक्ता न मनोज्ञा जलाशयाः ।
यस्मादतो जलप्रान्तेष्वारामान् विनिवेशयेत् ॥ १
मृद्वी भूः सर्व्ववृक्षाणां हिता तस्यां तिलान् वपेत् ।
पुष्पितांस्तांश्च गृह्णीयात् कर्म्मैतत् प्रथमं भुवि ॥ २³
1 तथा च पराशरः—'अच्छिद्रपत्राः सुस्निग्धाः फलपुष्पसमन्विताः ।
निर्द्दिशन्ति शुभं वृक्षा विपरीतं विगर्हिताः ॥
2 पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।
3 तथा च काश्यपः—दूर्वावीरण संयुक्ताः सानूपा सद्मृत्तिकाः ।
तत्र वाप्य शुभा वृक्षाः सुगन्धिफलशाखिनः ॥