उपवनविनोद (आचार्य शार्ङ्गधर - वृक्षायुर्वेद, भू-जल संधान एवं उद्यान-विज्ञान सटीक)

SCIENCE OF ARBORI-HORTICULTURE IN ANCIENT INDIA 105
विभीतको वा मदयन्तिका वा
यत्रास्ति तस्मिन् पुरुषत्रयेऽम्भः ।
स्यात् पर्व्वतस्योपरि पर्व्वतोऽन्य-
स्तत्रापि मूले पुरुषत्रयेऽम्भः ॥ १०२¹
या मौञ्जकैः काशकुशैश्च युक्ता
नीला च मृद् यत्र सशर्करा च ।
तस्यां प्रभूतं सुरसञ्च तोयं
कृष्णाथवा यत्र च रक्तमृद्वा ॥ १०३
सशर्करा ताम्रमही कषायं
क्षारं धरित्री कपिला करोति ।
अपाण्डुरायां लवणं प्रदिष्टं
मिष्टं पयो नीलवसुन्धरायाम् ॥ १०४
शाकाश्वकर्णार्जुनबिल्वसर्जाः
श्रीपर्ण्यरिष्टाधवशिंशपाश्च ।
छिद्रैश्च पर्णैर्द्रुमगुल्मवल्ल्यो
रूक्षाश्च दूरेऽम्बु निवेदयन्ति ॥ १०५
सूर्याग्निभस्मोष्ट्रखरानुवर्णा
या निर्ज्जला सा वसुधा प्रदिष्टा ।
रक्ताङ्कुराः क्षीरयुता करीरा
रक्ता धरा चेज्जलमश्मनोऽधः ॥ १०६
1 तथा च मनुः—गुञ्जापादपवल्ल्यः स्युः पर्व्वताखण्डितैर्युताः ।
तदधो विद्यते वारि खाते तु पुरुषत्रये ॥
पद्माक्षोशीरकुला गुण्ड्रा काशः कूशोऽथवा ।
नलिकानलखर्जूरजम्बूवेतसकार्जुनाः ॥
यव सार्द्रं मवङ्गाश्च क्षीरयुक्ताः फलान्विताः ।
कूब्जकनागनीपाश्च शतपत्रविभीतकाः ॥
सिन्धु वारा नक्तमालाः सुगन्धा मदयन्तिकाः ।
यत्रैते सुस्रुतं जलं खातेऽम्भः पुरुषत्रये ॥
14