उपवनविनोद (आचार्य शार्ङ्गधर - वृक्षायुर्वेद, भू-जल संधान एवं उद्यान-विज्ञान सटीक)

94 UPAVANA VINODA
भूमि दानेन ये लोका गोदानेन च कीर्त्तिताः ।
ते लोकाः प्राप्यते पुंभिः पादपाणां प्ररोहणे ॥
अश्वत्थमेकं पिचुमर्दमेकं
न्यग्रोधमेकं दश पुष्पजातीः ।
द्वे द्वे तथा दाड़िममातुलुङ्गे
पञ्चाम्ररोपी नरकं न याति ॥
यथा सुपुत्रः कुलमुद्धरेद्धि
यथातिकृच्छ्राच्छियमप्रयत्नात् ।
तथात्र वृक्षाः फलपुष्पभूताः
स्वं स्वामिनं नरकादुद्धरन्ति ॥
गोकर्ण उवाच ।
इन्धनार्थं यथा नीतमग्निहोत्रं तदुच्यते ॥
छाया विश्राम पथिकैः पक्षिणां निलयेन च ।
पत्रमूलत्वगादींश्च औषधार्थन्तु देहिनाम् ॥
उपकुर्व्वन्ति वृत्तस्य पञ्चयज्ञः स उच्यते ।
गृहकृत्यानि काष्ठानि क्षुद्रजन्तुगृहस्तथा ॥
सत्रनिर्व्वर्त्तनं प्रोक्तं भिक्ता पत्रैः समाकृता ।
फलन्ति वत्सरे मध्ये द्विवारं शाकुनादयः ॥
सांवत्सरं पितुर्मातुरुपकारं फलं कृतम् ।
एवं पुत्र समारोप्या एवं तत्वविदो विदुः ॥
अच्छेद्य वृक्षा यथा,—
अश्वत्थो वटवृक्षश्च न च्छेत्तव्यः कदाचन ।
न च्छेत्तव्यो विल्ववृक्ष उडुम्बरश्च कदाचन ।
कर्म्मरङ्गाश्चैव ये वृक्षा न च्छेत्तव्याः कदाचन ॥¹
वृक्षच्छेदने दोषः ।
तस्मान्न च्छेदयेत् वृक्षान सुपुष्पफलितान् कदा ।
यदीच्छेत् कुलवृद्धिञ्च धनवृद्धिञ्च शाश्वतीम् ॥
1 वाराहपुराणे गोकर्णमाहात्म्यानामाध्याय