तन्त्रालोक (प्रथम भाग - जयरथ विवृति सहित)

श्लोक १६४ ] प्रथमाह्निकम् । १६६
भेदोपभेदवैविध्या-
न्निःसंख्यत्वमवान्तरात् ॥१६४॥
ग्राह्याः उच्चाराद्याः । बाह्याः कुण्डमण्डलादयः ।
उच्चारादयो हि ग्राह्यभूमिगताः बाह्यत्वेन अवसिता
अपि चक्षुरादिबाह्येन्द्रियागोचरत्वात् प्रमात्रन्तरासा-
धारणत्वाच्च न बाह्याः । कुण्डमण्डलादयः पुनर्बाह्ये-
न्द्रियगोचरत्वात् साधारणयाच्च बाह्याः सन्तो
ग्राह्याः इत्युक्तम् 'ग्राह्यबाह्यविभेदिनाम्' इति । एवं
नियतभेदवत्त्वेऽपि एषामेव अवान्तरभेदात् भेदोपभे-
दनानात्वात् निःसंख्यत्वं बहुप्रकारत्वम् इत्यर्थः ।
तथाहि - उच्चारस्य प्राणादिभेदात् प्रथमे पञ्च भेदाः,
तत्रापि विन्दुनादादयो बहव उपभेदाः, एवमपि
उच्चार्यमाणानां मन्त्राणामानन्त्यम् इत्यसंख्यभे-
दत्वम् ॥१६४॥
एवं च
'यतो नान्या क्रिया नाम................।'

---

पं० २ ख० पु० निःसंख्यात्वमिति पाठः ।
पं० ५ क० पु० इन्द्रियगोचरादिति पाठः ।
पं० ६ ख० पु० एषामेवान्तरभेदादिति पाठः ।
पं० ११ क० पु० प्रथमं पञ्च भेदा इति पाठः ।