ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

५४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

'व्येति' विगमयति वियुक्तान् करोति । वयतिरत्रान्तर्णीतण्यर्थः । पर-
स्परोपकार्योपकारकभावं विश्लेषयतीत्यर्थः । सति हि तस्मिन्नन्तरि-
क्षात्पृथिव्या उपकारात्मिका वृष्टिर्भवति नान्यथा । हि यस्मादेवं
तस्माद्वर्षुकः पर्जन्यो भवति ॥ ४ ॥
अथैतां प्रतिष्ठाफलतया प्रशंसति—
एषा वै प्रतिष्ठिता त्रिवृतो विष्टुतिः प्रतितिष्ठति
य एतया स्तुते ॥ ५ ॥
'एषा वै' एषा खलु उद्यती त्रिवृतो विष्टुतिः प्रतिष्ठिता एकैक-
स्यामृचि एकैकस्य पर्यायस्य परिसमापनादस्यां प्रतिष्ठिता भवति ।
अन्नादिभिः समृद्धो भवतीत्यर्थः ॥ ५ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः खण्डः ।

अथ द्वितीयः खण्डः ।
अथ परिवर्त्तिनीं विष्टुतिं दर्शयति—
तिसृभ्यो हिङ्करोति स पराचीभिस्तिसृभ्यो हिङ्क-
रोति स पराचीभिस्तिसृभ्यो हिङ्करोति स पराचीभिः
परिवर्त्तिनी त्रिविष्टुतिः ॥ १ ॥
तिसृभ्यस्तिस्र ऋचो गातुं हिङ्कुर्यात् । स हिङ्कर्त्ता 'पराचीभि'
रनावृत्ताभिस्तिसृभिऋग्भिर्गायेत् । एवमुत्तरयोरपि पर्याययोर्यो-
जना । एषा त्रिवृत् स्तोमस्य विष्टुतिः 'परिवर्त्तिनी' आवर्त्तिनी । यथा
प्रथमे पर्याये अनावृत्ताभिर्गानं तथोत्तरयोरपीति अस्या आवृत्तिः ॥१॥
अथैतां बहुफलसाधनत्वेन प्रशंसति—
प्रपरीवर्त्तमाप्नोति य एतया स्तुते सन्तता विष्टुतिः
प्राणोऽपानो व्यानस्त ऋचस्तान् हिङ्कारेण सन्तनोति ।
सर्व्वमायुरेति न पुरायुषः प्रमीयते य एतया स्तुते वर्षुकः
पर्ज्जन्यो भवतीमे हि लोकास्तृचस्तान् हिङ्कारेण
सन्दधाति ॥ २ ॥
यो यजमान 'एतया' विष्टुत्या स्तुते स 'परीवर्त्तं' परिवृत्य परि-
वृत्य पुनः पुनर्धनादिकं प्राप्नोति । परिपूर्व्वाद्वृत्तेराभीक्ष्ण्ये णमुल्वेतीति