ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

[Header] प्रथमाध्याये नवमखण्डः । ४३

ग्रहीतृत्वं च कामस्यैवेत्येतल्लोके प्रसिद्धमिति कामो दाता कामः
प्रतिग्रहीता इत्युच्यते, नहि निष्कामे परिव्राजकादौ तदस्ति । स च
कामः ‘समुद्रमाविशत्’मां परित्यज्य यत्र क्वापि गच्छतु इत्यर्थः । क-
स्यावस्थितौ तेन कामेन हेतुना त्वां प्रतिगृह्णामि । ततो हे काम ! एत-
द्धनं ‘ते’ तवैव तिष्ठतु नात्मानं मे स्पृशत्वित्यर्थः । सोऽयं मन्त्रोऽध्वर्यु-
शाखायामाम्नातस्तदीयब्राह्मणेनैव, व्याख्यातश्च-क इदं कस्मादि-
त्याह प्रजापतेर्वै कः स प्रजापतये ददाति कामः कामायेत्याह कामेन
हि ददाति कामेन प्रतिगृह्णाति कामो दाता कामः । प्रतिग्रहीतेत्याह
कामो हि दाता कामः प्रतिग्रहीता कामः समुद्रमाविशेत्याह समुद्र इव
कामयते नहि कामस्यान्तोस्ति नहि समुद्रस्य, कामेन त्वा प्रतिगृह्णामी-
त्याह येन कामः प्रतिगृह्णाति स एवैनममुष्मिंल्लोके दक्षिणामिच्छति
न प्रतिग्रहीतुरिच्छति ॥ १७ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे प्रथमाध्यायस्य अष्टमः खण्डः ।

अथ नवमः खण्डः ।
अत्र सूत्रम्—‘रश्मिरसीत्येतावनुको स्तोमभागैस्तैः पृथगनुपूर्वं-
ऽस्तोत्रान्यनुमन्त्रयेत ब्रह्मन् स्तोष्यामः प्रशस्तेरित्युक्त’ इति । रश्मि-
रसीत्येकोनुवाकस्तन्तुरसीत्यपरस्तयोरनुवाकयोराम्नाता ये मन्त्रा-
स्तेषां स्तोमविभाग इति नामधेयम् । त्रिवृदादिस्तोमान् भजन्त्येते मन्त्रा
इति तच्छब्दव्युत्पत्तिः । उद्गातारो ब्रह्माणं प्रत्येवमनुज्ञां प्रार्थयन्ते-ब्रह्मन्
स्तोष्यामः प्रशास्तरिति । इदानीं बहिष्पवमानादीन्यतिरिक्तस्तोत्रपर्य-
न्तानि यानि त्रयस्त्रिंशतः स्तोत्राणि सन्ति तानि तैःस्तोमभागैस्तावत्-
संख्यैः क्रमेण ब्रह्मा पृथगनुमन्त्रयेत् । आपस्तम्बोऽप्याह—‘ब्रह्मन् स्तो-
ष्याम इत्युच्यमाने देवसवितरेतत्त्वे प्राहेत्यनुद्रुत्य रश्मिरसि क्षयाय
क्षयन् जिन्व स्तुतेति स्तौति, सर्व्वस्तोत्राणामेष कल्प उत्तरमुत्तरं स्तो-
मभागानां दधाति, द्वादशाग्निष्टोमे पञ्चदशोक्थे षोडशषोडशिनि सप्त-
दशवाजपेये एकोनत्रिंशदतिरात्रे त्रयस्त्रिंशदप्तोर्याम्नि इति । तत्रायं
प्रथमस्तोमभागमन्त्रः--
रश्मिरसि क्षयाय त्वा क्षयं जिन्व सवितृप्रसूता
बृहस्पतये स्तुत ॥ १ ॥