ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

४८० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
स एतद्वात्सप्रमपश्यत्स श्रद्धामविन्दत श्रद्धा विन्दा-
महा इति वै सत्रमासते विन्दते श्रद्धाम् ॥ २५ ॥
(१)ऋषिः श्रद्धां सर्ववस्तुविषयामभिरुचिं नाऽविन्दत नाऽलभत ।
तल्लाभार्थं स ऋषिः तपस्तप्तवान् । तेन च तपसा स ऋषिरेतद्वात्सप्रं
सामाऽपश्यत् । तेन साम्ना साधनेन श्रद्धामप्यविन्दत श्रद्धां विन्दामहै
लभामहा इति खलु सत्रमासते द्वादशाहाख्यं यज्ञं कुर्वन्ति । तेनैतद्वा-
त्सप्रं प्रयुञ्जानाः श्रद्धामभिरुचिं सर्ववस्तुगोचरां विन्दते लभते ॥ २५ ॥
अथैतदीयस्य निधनस्य अह्ना सङ्गतिं दर्शयन् प्रशंसति-
ईनिधनं तथा ह्येतस्याऽह्नो रूपं निधनान्ताः पवमाना
भवन्त्यह्नो धृत्यै स्तोमः ॥ २६ ॥
ई इति निधनं यस्य तत्तथोक्तं वात्सप्रमपि ईकारानिधनम् । तथाहि
तथैव खल्वेतस्याऽह्नो रूपं पुरा विहितम् दिनिधनं तृतीयस्य निधनं
चतुर्थस्येति । किञ्च पवमानाः पवमानस्तोत्राणि निधनान्ताः
निधनं ऋगक्षरव्यतिरिक्तं ई सा वाक् ई इत्यादिकं येषां ते निध-
नान्ताः तादृशानि भवन्त्यह्नो धृत्यै पवमानस्तोत्रस्यैतस्याऽह्नो धार-
णार्थम् । स्तोत्रं हि पुरस्तात् क्रियमाणेन हिङ्कारेण ऋगक्षरव्यतिरिक्तेना-
वसानप्रयुक्तेन निधनेन उभयतः परिगृहीतत्वादृढं भवति। तद्वारा अह-
रपि अन्यथाऽभिधानस्थानेन निधनेन वियोगात् कृतमपि स्तोत्रं प्रशि-
थिलं स्यादित्यह्नोऽपि शैथिल्यं भवेत् । एवं सप्तसु सामसु तृचेषु क्रि-
यमाणेषु एकविंशतिस्तोत्रीया निष्पद्यन्ते । तथा च एकविंश एवाऽस्य
स्तोत्रस्य स्तोमो भवति ॥ २६ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे सायणीये वेदार्थप्रकाशे
द्वादशाध्यायस्यैकादशः खण्डः ॥
अथ द्वादशः खण्डः ॥
अथोक्थानां प्रथमस्य स्तोत्रीयं तृचं दर्शयति-
'अग्निं वो वृधन्त'मिति ॥ १ ॥
अयं तृचः प्रथमस्य मैत्रावरुणस्योक्थस्य स्तोत्रीय इत्यर्थः ॥ १ ॥
अस्मिंस्तृचे वृधन्तमिति वृधि धातुः श्रूयते । तत्सूचितमर्थमाह-
अवर्धन्त ह्येतर्हि यजमानमेव तया वर्धयन्ति ॥ २ ॥
१. भालन्दनः भलन्दनस्य पुत्रः वत्सप्रीर्नाम ।