ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वादशाध्याये दशमः खण्डः । ४७१
जातस्याग्नेः कस्मिन्नग्नौ प्रहरणमिति ब्रह्मवादिभिः कृतां मीमांसा-
माह—
तस्मै जातायाऽमीमांसन्त गार्हपत्ये प्रहरामा३
आग्नीध्रा ३ आहवनीया ३ इति ॥ १५ ॥
तस्मै जातायाऽग्नये तदर्थं ब्रह्मवादिनोऽमीमांसन्त पूजितविचारव-
चनो मीमांसाशब्दः विचारितवन्त इत्यर्थः । कथमिति किमेतमग्निं गार्ह-
पत्ये प्रहराम ? स हि सर्वेषामग्नीनां योनिः, किंवा आग्नीध्रे ? आग्नीध्रीय-
धिष्ण्यगतेऽग्नौ प्रहराम क्षिपाम। सोमे ह्याग्नीध्रीयो मुख्यः आहवनीयो-
द्वाते तत एवोद्धारात् । श्रूयते हि “यदाहवनीये उद्वायेदाग्नीध्रीदुद्धरे”-
दिति । अथवा आहवनीये प्रहराम ? स हि सर्वासामाहुतीनामाधार-
तया प्रधानभूत इत्येवं ब्रह्मवादिनः संशयापन्ना आसन्। त्रिष्वपि वाक्ये-
षुविचार्यामाणानामिति प्लुतिः ॥ १५ ॥
एवं विदुषां संशयं दर्शयित्वा तत्र कर्त्तव्यं पक्षमाह—
आहवनीये प्रहरन्त्येतदायतनो वै यजमानो यदा-
हवनीये स्वमेव तदायतनं ज्योतिष्मत्करोति ॥ १६ ॥
तमग्निमाहवनीये प्रहरन्ति प्रक्षिपेयुः आहवनीयोऽग्निरितियत् एत-
दायतनो वै एतदायतनं स्थानं यस्य तथाविधः खलु यजमानः। तत्तथा
सति स्वं स्वकीयमेवाऽऽयतनं प्रह्रियमाणेनाऽग्निना ज्योतिष्मत्करोति
अतिशयेन ज्योतिर्युक्तं विदधाति ॥ १६ ॥
एतद्वेदनं फलवदित्याह—
ज्योतिष्मान् ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं वेद ॥१७॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ १७ ॥
जातेनाऽग्निना होमं विधत्ते—
अभिजुहोति शान्त्यै ॥ १८ ॥
यजमानस्य देहशान्त्यै अभिजुहोति ॥ १८ ॥
प्रहृतस्याग्नेरुपरि आज्येन होमं विधत्ते—
आज्येनाऽभिजुहोति तेजो वा आज्यं तेज एव
तदात्मन्धत्ते ॥ १९ ॥
प्रहृतमग्निमभि आज्येन जुहोति(१)“तृतीया च होइश्छन्दसी”ति जुहोतेः
१. पा. सू. २. ३. ३.