ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वादशाध्याये नवमः खण्डः । ४६३
कथमसौ गायत्रस्तृचस्सङ्गत इति तन्नाऽऽह—
गायत्र्यः सत्यास्त्रिष्टुभो रूपेण तस्मात्त्रिष्टुभां
लोके क्रियन्ते ॥ ६ ॥
‘पुनानो अक्रमीदि’त्याद्याः गायत्र्यस्सत्योऽपि त्रैष्टुभेन रूपेण यो-
गात् त्रिष्टुभो भवन्ति । किञ्च त्रैष्टुभं रूपं विश्वामृधा विचर्षणिरिति
विश्वशब्दः, गमदिन्द्रो वृषासुत इति वृषशब्दश्च वृषवद्वृत्रहवद्वयि-
मद्द्बिश्ववदिति हि विराट् त्रिष्टुभो रूपे परिगणितम् । तस्मात्त्रिष्टुभा-
मृचां लोके स्थाने क्रियन्ते ॥ ६ ॥
अथ प्रथमाविहिते तृचे पूर्ववद्गायत्रं साम विधाय तदितिकर्त्त-
व्यताबोधकं ब्राह्मणञ्चाऽतिदिशति—
गायत्रं भवति यदेव गायत्रस्य ब्राह्मणम् ॥ ७ ॥
सिद्धमेतत् ॥ ७ ॥
अथ पुनरावृत्ते(१) तस्मिंस्तृचे सामान्तरं विधत्ते—
चतुर्णिधनमाथर्वणं भवति चतूरात्रस्य धृत्यै ॥ ८ ॥
चत्वारि निधनानि आवत् सुवः ज्योतिः ई २३४५ इत्येवमात्म-
कानि यस्य तच्चतुर्णिधनमाथर्वणमाथर्वणा दृष्टं साम पवस्व दक्षसा-
धन इत्यस्मिन्नेव तृचे गेयम् । तच्चतुस्संख्यायोगाच्चतूरात्रस्याऽनेनाऽह्ना
सहितस्य प्रायणीयादीनामह्नां चतुष्कस्य धृत्यै धारणाय भवति ॥ ८ ॥
अथ चतुस्संख्यायोगादेव चतुर्थेऽहनि सङ्गतमेतदित्याह—
चतुष्पदानुष्टुभाऽऽनुष्टुभमेतदहर्यच्चतुर्थम् ॥ ९ ॥
निधनगतचतुष्के चतुष्पदा पादचतुष्टयोपेता अनुष्टुप् स्मर्य्यते ।
एतच्चतुर्थमहश्चानुष्टुभं अनुष्टुप्छन्दस्कमिति प्रागुपपादितम् । अतो-
ऽस्मिन्नहनि चतुर्णिधनं योग्यम् ॥ ९ ॥
एवं छन्दोद्वारेण प्रशस्य ऋषिद्वाराऽपि प्रशंसति—
भेषजं वाऽऽथर्वणानि भेषजमेव तत्करोति ॥ १० ॥
आथर्वणान्यर्थर्वसम्बन्धीनि कर्माणि मन्त्रजातानि च भेषजं वै
भैषज्यसाधनानि खलु । तत्तस्मादथर्वसम्बन्धिना साम्ना भेषजं रोगा-
द्युपशमनं भैषज्यमेव करोति ॥ १० ॥
अथाऽस्मिन्नेव तृचे आवृत्ते सामान्तरं विधत्ते—
निधनकामं भवति ॥ ११ ॥
१. अस्मिन्नेवेति. क. पु.