ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

अथ नवमः खण्डः ॥
अथाऽस्मिन्नेवाऽहनि माध्यन्दिनपवमानस्य प्रथमं तृचं प्रदर्शयति—
“पवस्व दक्षसाधन” इति गायत्री भवति सिध्यै ॥ १ ॥
गायत्रछन्दस्का प्रतिपद्भवति गायत्रस्तृचो भवतीत्यर्थः । स च
दक्षसाधन इति सिधि धातुनिष्पन्न इति श्रवणात् सिद्ध्यै फलप्राप्त्यै
सम्पद्यते ॥ १ ॥
अस्त्वेवम् । काऽसावस्याऽह्नस्सङ्गतिरिति तत्राऽऽह—
यत् पवस्वेति तद्बृहतो रूपं बार्हतँ ह्येतदहः ॥ २ ॥
'पवस्व वाचो अग्रिय' इति द्वितीयस्याऽह्नः प्रतिपद्भवतीति
बार्हतेऽहनि दृष्टत्वात् 'पवस्व दक्षसाधन' इत्यत्र यत् पवस्वेति पदं त-
द्बृहतो रूपम् । एतच्चतुर्थमहश्च बार्हतं बृहत एव, वैराजात्मनावस्था-
नात् । अतोऽस्मिन्नहनि तृचस्य सङ्गतिः ॥ २ ॥
अथान्यत्तृचं विधत्ते—
“तवाऽहँ सोमरा रण सख्य इन्दो दिवे दिवे । पु-
रूणि बभ्रो निचरन्ति मामव परिधीँरतितां इही”-
ति ॥ ३ ॥
तवाऽहमित्यादिकस्तृचोऽन्यस्तोत्रीयः । अतितां इहीति लिङ्गप्रदर्श-
नार्थं सर्वानुवादः ॥ ३ ॥
तस्य च लिङ्गस्य तात्पर्यं लिङ्गान्तरञ्च प्रदर्शयन् प्रयोजनञ्चाऽऽह—
अति ह्ययायञ्छकुना इव पत्सिमेत्यति ह्यपतत् ॥ ४ ॥
हि यस्मादस्मिन् चतुर्थेऽहनि त्रिरात्रमत्यायन् अत्यक्रामन् तस्मा-
दतिहीति अति पूर्वो गत्यर्थ इति धातुः यस्मिंस्तृचे स्तोत्रसङ्गत इ-
त्यर्थः । तस्मिंस्तृचे शकुना इव पत्सिमेति दृश्यते । शकुनाः
पक्षिण इव पत्सिमवयमुत्पतनं कृतवन्तः स्म इति तस्यार्थः । अस्मिंश्चा-
हनि वर्त्तमानो यजमानः अत्यपताद्धि त्रिरात्रमतिक्रम्य इदमहरगच्छत्
तस्मादप्येनेनाऽह्ना तृचस्सङ्गत इत्यर्थः ।
तृचान्तरं विधत्ते—
पुनानो अक्रमीदभीति ॥ ५ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ५ ॥
ननु प्रकृतौ माध्यन्दिनपवमानस्याऽन्यस्तृचस्त्रैष्टुभस्तस्य स्थाने