ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

ष्टुभाह--
इन्द्रं वा अक्ष्यामयिणं भूतानि नाऽस्वापयंस्तमेतेन
त्वाष्ट्र्योऽस्वापयंस्तद्वाव तास्तर्ह्यकामयन्त ॥ १९ ॥
अक्ष्यामयिणं अक्ष्णोरामयो व्याधिरस्याऽस्तीत्यक्ष्यामयी, तथाविध-
मिन्द्रं खलु पुरा अन्यानि भूतजातानि नाऽस्वापयन् स्वापयितुं नाऽशक्नु-
वन् । एवं स्थिते त्वाष्ट्र्यः त्वष्टुर्दुहितर एतेन साम्ना अस्त्वापयन्। यथा
खलु लोके गानविशेषैः अक्षिरोगादिनिमित्ते स्वापरहितान्बालान् स्वा-
पयन्ति, एवमेव श्राव्येणैव सामगानेन (१) अक्ष्यामयं विस्मार्य्य स्वाप-
मकारयन्नित्यर्थः । तस्मिन् काले तद्भाव तदेव खलु स्वापनं तास्त्वा-
ष्ट्र्यः अकामयन्त । कामितञ्च तत् एतेन साम्ना निष्पन्नम् ॥ १९ ॥
किं तत इत्याह--
कामसनि साम त्वाष्ट्रीसाम काममेवैतेनाऽवरुन्धे ॥२०॥
यदिदं त्वाष्ट्रीसाम एतत्कामसनि यद्यत्कामयते तस्य सर्वस्य
सनि दातृ सकलकाम्यमानफलप्रदं साम । तस्मादेतेन साम्ना कामं
काम्यमानमभिलाषितं सर्व्वमेव फलजातं अवरुन्धे लभते ॥ २० ॥
तथेद्ं सामोत्कृष्टवस्तुजन्महेतुरिति विवक्षयाऽऽह--
इन्द्रो वृत्राद्बिभ्यद्गां प्राविशत्तं त्वाष्ट्र्योऽब्रुवञ्जनया-
मेति तमेतैः सामभिरजनयञ्जायमहा इति वै सत्रमा-
सते जायन्त एव ॥ २१ ॥
इन्द्रः खलु पुरावृत्रादसुराद्बिभ्यत् भीतः सन् गां प्रविष्टवान् । त-
स्मिन् समये त्वाष्ट्र्यः त्वष्टुर्दुहितरोऽब्रुवन् तमिन्द्रं जनयाम प्रादुर्भूतं
वृत्रस्य पुरस्तात् अवस्थाय योद्धुं शक्तं करवामेति । तमिन्द्रमेतैस्त्वा-
ष्ट्रीसामभिरजनयन् । इदमेकं त्वाष्ट्रीसाम । अन्यान्यपि विद्यन्त इत्याभि-
प्रायेण बहुवचनम् । जायामहे उत्कृष्टरूपेण जाताः प्रादुर्भूताः प्रशस्ता
भवाम इति खल्वभिप्रायेण सत्रमासते सत्रयागं कुर्व्वन्ति । अतोऽनेन
साम्ना प्रयुक्तेन जायन्त एव उक्तप्रकारविशिष्टरूपा भवन्त्येव ॥ २१ ॥
अथ पवित्रन्त इत्यन्त्ये तृचे गातव्यं साम विधत्ते--
अरिष्टं भवति ॥ २२ ॥
स्पष्टम् ॥ २२ ॥
एतस्य साम्नः करणमहिंसाहेतुरिति प्रतिपिपादयिषुस्तदर्थं ताव-
१. अक्ष्यामयाविनं स्वापयितुमकामयन्निति. क. ख. पु. ।