ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

र्वत् स्वश्शब्दयुक्तं हि राथन्तरं रूपम् । 'ईशानमस्य जगतः स्वर्हशमि'ति
तद्योन्यां दृष्टत्वात् स्वर्णिधनं स्वरिति सुज्ञानस्य निधनम् । असौ लोको
बृहदि'ति श्रुतेः बार्हतं बृहत्सम्बन्धिरूपम् । अतो रूपद्वययुक्तमेतत्साम द्वि-
रात्रस्य सन्तत्यै भवतीत्यभिप्रायः । नन्वस्मिन् ऊपा इति निधनं दृश्यते
न स्वरिति, कथं स्वर्णिधनत्वम् ? नैष दोषः; यतः सूत्रकारेण ऊपा-
स्थानेष्वन्यानि निधनानीति प्रकृत्य स्वःकाशिते दैवोदाससुज्ञानयो-
श्चेत्यूपास्थाने स्वरिति निधनस्य विहितत्वात् ॥ १५ ॥
एतदेवाऽभिप्रेत्याह—
स्वर्णिधनं भवति तथा ह्येतस्याऽह्नो रूपम् ॥ १६ ॥
एतत्सुज्ञानं स्वरिति बहिर्णिधनयुक्तं भवति । तथा खल्वेतस्य द्विती-
यस्याऽह्नो रूपं पूर्वमुक्तं पदनिधनं प्रथमस्याह्नो रूपम्, बहिर्णिधनं द्विती-
यस्येति ॥ १६ ॥
अथ शङ्कुसुज्ञाने संयुज्य प्लवात्मना रूपयन् अञ्जसा स्वर्गप्राप्ति-
साधने इत्याह—
प्लवौ वा एतावु पोहन्ते स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै ॥ १७ ॥
ये शङ्कुसुज्ञाने सामनी विहिते एतौ प्लवापेक्षया पुंलिङ्गता । एते प्रयु-
ञ्जाना उद्गातारः प्लवौ दुस्तरस्य यज्ञात्मकसमुद्रस्य पारप्राप्त्यर्थं प्लवरू-
पावेवोपोहन्ते प्रेरयन्ति । किमर्थम् ? स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै यजमा-
नस्य प्राप्त्यर्थम् ॥ १७ ॥
अयं पूषेत्यस्य तृचस्याऽऽच्छायाम्ऋचि गातव्यं विधाय पूर्वमाम्नातं
तद्ब्राह्मणञ्चाऽतिशति—
गौरीवितं भवति यदेव गौरीवितस्य ब्राह्मणम् ॥ १८ ॥
गौरीवितिर्वा एतच्छाक्त्यो ब्रह्मणोऽतिरिक्त मपश्यदित्यादिकं गौरी-
वितस्य प्रागाम्नातं ब्राह्मणं यत् तदेवास्वाऽपि ब्राह्मणम् ॥ १८ ॥
अथाऽस्मिन्नेव तृचे सामान्तरं विदधाति—
क्रौञ्चं भवति ॥ १९ ॥
स्पष्टम् ॥ १९ ॥
तदेतत् स्तौति—
वाग्वै क्रौञ्चं वाग्द्वादशा हो वाच्येव तद्वाचा
स्तुवते यज्ञस्य प्रभूत्यै ॥ २० ॥