ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

था आशीः फलप्राप्तिर्यस्मिन् तत्तथोक्तं ऋग्यजुःसाम्नां मध्ये सामैव अ-
वितथफलहेतुः । अतो हेतोः साम्नेवाऽऽशिषमाशास्त इति ॥ ११ ॥
अथ पवस्व मधुमत्तम इत्यस्यामृचि गातव्यं साम विधाय शब्द-
सामान्येन तस्य धृतिहेतुतामाह—
शङ्कु भवत्यह्नो धृत्यै यद्वा अधृतꣳ शङ्कुना
तद्दाधार ॥ १२ ॥
शङ्कु शङ्कुसंज्ञं साम पवस्व मधुमत्तम इत्यस्यां गातव्यं भवति । त-
च्चाऽस्याऽह्नो धृत्यै धारणाय स्थैर्याय भवति । यत् खलु लोके अधृतं
अधारितं चञ्चलं भवति तच्छङ्कुना दार्ढ्याय निखातव्येन कीलकेन दा-
धार धारयति लौकिकः पुरुषः, तद्वदिदमपि साम शङ्कुशब्दवाच्यत्वाद्-
धृतिहेतुरित्यर्थः ॥ १२ ॥
अथाऽस्य साम्नो ब्रह्मवादिभिः कृतं संज्ञान्तरमनुवदन् तस्य निर्वच-
नञ्च प्रदर्शयन् पृथिव्यादिलोकप्राप्तिहेतुरेतत्सामेति दर्शयति—
तदु सीदन्तीयमित्याहुरेतेन वै प्रजापतिरूर्ध्व इमान्
लोकानसीद्यदसीदत्तत्सीदन्तीयस्य सीदन्तीयत्वमूर्ध्व
इमान् लोकान् सीदति सीदन्तीयेन तुष्टुवानः ॥ १३ ॥
तदु शङ्कुसाम सीदन्तीयशब्दवाच्यम्, एतदपि तस्य नामेति ब्रह्मवा-
दिन आहुः । तस्यैतन्निर्वचनं एतेन खलु साम्ना साधनेन प्रजापति
र्विधाता ऊर्ध्व उत्थितः सन् इमान् लोकान् दृश्यमानान् लोकानसीदत्
अगच्छत् व्याप्नोत्, यद्यस्मात्कारणादनेन साम्नाऽऽसीदत् तत्तस्मादस्य
सीदन्तीयस्य सीदन्तीयशब्दवाच्यस्य साम्नः सीदन्तीयत्वं सीदन्त्य-
नेनेति व्युत्पत्त्या सीदन्तीयमिति नाम सम्पन्नम् । यश्च इदानीमपि सीद-
न्तीयेनाऽनेन तुष्टुवानः स्तुतवान् भवति सोऽप्यूर्ध्वमुत्थितः सन् इमान्
लोकान् सीदति व्याप्नोति ॥ १३ ॥
इन्द्रमच्छेत्यस्यां गातव्यं साम विदधाति—
सुज्ञानं भवति ॥ १४ ॥
सुज्ञानाख्यं साम कर्त्तव्यम् ॥ १४ ॥
राथन्तरबार्हतयोरेतयोरह्नोः सन्तानाय उभाभ्यां रूपाभ्यां भाव्य-
मित्यभिप्रायेणाऽऽह—
स्वर्वद्धै राथन्तरꣳरूपꣳ स्वर्णिधनं बार्हतम् ॥ १५ ॥
अस्मिन् सुज्ञाने सुवार्विद ए ३ उपा २३४५ इति समाप्तौ दृश्यते । स्व-