ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

एकादशाध्याये पञ्चमः खण्डः । ४११
तदु तदेव चैतस्य गोतमस्याऽपि ब्राह्मणं तत्र प्रतिपादितं सर्वं अने-
नाऽपि शेषत्वेनाऽन्वेीयत इत्यर्थः ॥ २३ ॥
अथ “अभिप्रियाणी”ति तृचे गेयं साम विदधाति—
कावं भवति ॥ २४ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ २४ ॥
अथैतल्लोकप्राप्तिहेतुरित्याह—
लोकबिन्दु साम विन्दते लोकं कावेन तुष्टुवानः ॥२५॥
लोकबिन्दु लोकस्य लम्भकं एतत्साम । अतोऽनेन कावेन तुष्टु-
वानः स्तुतवान् लोकमभिलषितं स्थानं विन्दते विदॢलाभ इत्यस्माद्धा-
तोः बिन्दुरिच्छुरिति उप्रत्ययान्तो निपातितः ॥ २५ ॥
अस्य निधनं प्रदर्श्य स्तौति—
स्वारम् स्वरेण स्वरेण हि देवेभ्योऽन्ततोऽन्नाद्यं प्र-
दीयते स्वरेणैव तद्देवेभ्योऽन्ततोऽन्नाद्यं प्रयच्छति ॥२६॥
स्वरेण स्वरितेन स्वारं स्वारनिधनञ्चैतद्भवति ततः किम्? उच्यते-
स्वरेण स्वर्य्यमाणेण वषट्कारेण स्वरितान्तेन स्वाहाकारेण वा खलु
देवेभ्यः अन्ततो मन्त्रावसानेऽन्नाद्यं अत्तुं योग्यञ्चरुपुरोडाशादिकमन्नं
प्रदीयते । तत्तस्मादत्रापि अन्ततः अहरवसाने तृतीयसवने देवेभ्यः
स्वरेणैव कावसम्बन्धिना क्रियमाणेनाऽन्नाद्यं देवेभ्यः प्रयच्छति ॥२६॥
एवमार्भविकस्य त्रिवृत्स्तोमस्य नवस्तोत्रीयास्तत्तत्यानि सा-
मानि च विहितानि । अथाऽग्निष्टोमसाम विधत्ते—
यज्ञायज्ञीयं भवति ॥ २७॥
स्पष्टम् ॥ २७ ॥
तदेतत् स्तौति—
वाग्यज्ञायज्ञीयं वाचि यज्ञः प्रतिष्ठितो वाच्येव तद्यज्ञ-
मन्ततः प्रतिष्ठापयन्ति तं वाचोऽधि इव आरभन्ते ॥२८॥
वाङ्निधनत्वाद्यज्ञायज्ञीयं साम वागात्मकम् । वाचि च वेदात्मि-
कायां यज्ञः प्रतिपाद्यत्वेन प्रतिष्ठितः । यस्मादेवं तस्मादन्ततोऽहरव-
साने आश्रयभूतायां वाच्येव यज्ञं प्रतिष्ठापयन्ति निदधति तं पूर्वेद्युः
प्रतिष्ठापितं यज्ञं वाचोऽधि वाचः सकाशादेव इवः परेद्युरारभन्ते पुन-
राददते ॥ २८ ॥