ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

[Header] ४१० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

एतत्साम द्व्युदासं द्वावुदासावुत्क्षेपौ यस्मिन् तथाविधं भवति ।
ततश्च किम् ? एतौ खलूदासौ स्वर्गस्य लोकस्याऽवसानदर्शौ पारदृ-
श्वानौ तयोः पूर्वेण पूर्वमनुष्ठीयमानमहः संस्थापयन्ति परिसमाप-
यन्ति, उत्तरेणोदासेन उत्तरमागभ्यहरभिलक्ष्याऽतिवदन्ति इदमहर-
तिक्रम्य वदन्ति ॥ १९ ॥
अथैतेनोदासद्वयेन यजमानानां स्वर्गलोकाध्यवसानं भवतीति
दर्शयति—
तद्यथाऽदः पूर्वेद्युः स्पृष्टं तृणोदकमन्ववस्यन्तो य-
न्त्येवमेव ताभ्याꣳस्वर्गं लोकमन्ववस्यन्तो यन्ति ॥२०॥
तदिति वाक्यालङ्कारे। यस्मादेतावुदासौ स्वर्गस्य लोकस्याऽवसा-
नदर्शौ, अतोऽस्माद्धेतोः यथा पूर्वेद्युः पूर्वस्मिन् दिवसे यागकाले तृ-
णोदकं समीपस्थानि तृणान्युदकानीति चाऽन्ववस्यन्तः अध्यवस्यन्तो
यन्ति, एवमेवैताभ्यामुदासाभ्यां यजमानाः स्वर्गं लोकमन्ववस्यन्तः
अनुक्रमेण पश्यन्तो यन्ति गच्छन्ति ॥ २० ॥
अथाऽस्यामेव स्तोत्रीयायां सामान्तरं विधत्ते—
गौतमं भवति ॥ २१ ॥
गौतमेन दृष्टं साम गौतमं एतदप्यत्रैकर्चम् ॥ २१ ॥
तदेतत् स्वर्गे चिरकालस्थितिहेतुत्वेन स्तौति—
सामाऽऽर्षेयवत् स्वर्गाय युज्यते स्वर्गाल्लोकान्न च्यवते
तुष्टुवानः ॥ २२ ॥
आर्षेयवत् ऋषिसम्बन्धवत् साम स्वर्गाय युज्यते स्वर्गप्राप्त्यै
युक्तं भवति । ततोऽनेन तुष्टुवानः स्तुतवान् स्वर्गात् लोकान्न च्यवते
न प्रच्युतो भवति ॥ २२ ॥
अथ सामान्तरस्य पूर्वमुक्तं ब्राह्मणमंत्राऽप्यतिदिशति—
यदु चैवाऽऽनुष्टुभस्य मध्ये निधनस्य ब्राह्मणं तदु
चैतस्य ॥ २३ ॥
प्रकृतौ हि “पुरोजितीवो अन्धस” इत्यस्मिन्नानुष्टुभे तृचे श्या-
वाश्वाऽन्धीगवे द्वे सामनी विहिते । अत्रान्धीगवं मध्येनिधनं दशाक्ष-
रम् । “मध्यतो निधनमुपयन्ती”ति तत्र श्रवणात् । आनुष्टुभस्य अनु-
ष्टुभि क्रियमाणस्य मध्येनिधनस्याऽन्धीगवस्य यदु चैव यदेव च
ब्राह्मणं ‘मध्येनिधनमैडं भवत्येतेन वै तृतीयसवनं प्रतिष्ठित’मित्यादिकं