ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

दरिद्रतमः स्यात् भवेत् स आक्षारं साम ब्रह्मसाम कुर्वीत । कृतेन
च तेन साम्ना आत्मनि स्वस्मिन्निन्द्रियं इन्द्रस्य सम्बन्धि वीर्य्यं रसं
पयःप्रभृतिकञ्च आक्षारयति (१)आश्चोतयति ॥ ११ ॥
अथ प्रकृतमेवाऽनुसरन् रूपमाक्षारञ्चोभयं संयुज्य धृतिहेतुत्वेन
स्तौति—
जनुषैकऋचौ भवतोऽह्नो धृत्यै यद्वा एतस्याऽह्नो ऽधृतं
तदेताभ्यां दाधार ॥ १२ ॥
जनुषा जन्मना स्वभावतः एतौ सामविशेषौ एकऋचौ एकस्यामृ-
र्चि गेयौ भवतः । तथा चोभयोः साम्यात् सामद्वयमपि पादद्वयवत्
अस्य प्रायणीयस्याऽह्नो धृत्यै धारणाय भवति । एतदेव विव्रियते-यद्वा
इत्यादिना । यत् खलु एतस्य प्रायणीयस्याऽह्नो ऽधतमधारितं अना-
श्रितं भवति तदेताभ्यां सामभ्यां दाधार स्तोता धारयति ॥ १२ ॥
अथ "प्रसुन्वानाये"त्यस्यामृचि गौरीवितगौतमे गातव्ये तत्राऽऽद्यं
विदधाति ।
गौरीवितं भवति ॥ १३ ॥
स्पष्टम् ॥ १३ ॥
अहीनेषु क्रतुषु पूर्वोत्तरयोरहोरिदं साम सन्धानहेतुरिति दर्श-
यिष्यन् तदर्थमस्य साम्नोऽतिरिक्ततामाह—
गौरीवितिर्वा एतच्छाक्त्यो ब्राह्मणोऽतिरिक्तमपश्य-
त्तद्गौरीवितमभवत् ॥ १४ ॥
(२)शाक्त्यः शक्तिगोत्रः गौरीवितिर्नाम ऋषिः पुरा ब्रह्मणः परमे-
ष्ठिनः शब्दब्रह्मात्मिकाया वाचो विभज्यमानायाः एतत्सामातिरिक्त-
मपश्यत् तत्साम गौरीविताख्यं अभवत् "देवा वै वाचं व्यभजन्त
तस्या यो रसोऽत्यरिच्यत । तद्गौरीवितमभव"दिति हि ब्राह्मणम् ॥१४॥
किमतः ? तदाह—
अतिरिक्तं वा एतदतिरिक्तेन स्तुवन्ति यद्गौरीविते-
नाहीनाञ्छ्वस्तनवद्भवत्यपि प्रजाया उपकॢप्तम् ॥ १५ ॥

---

१. आसेचयति इति क. पु.
२. गुरीवितस्याऽपत्यं गौरीवितिः । शाक्त्यनामा इति ख. पु. तत् परमेष्ठिनोऽतिरिक्तं
गुरीवितापत्यशाक्त्यदृष्टं साम । अतस्तस्य गौरीवितमिति नाम सम्पन्नम् इति पाठभेदो
दृश्यते ख. पु ।