ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

४०६ | ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

व्याख्यातमेतत् ॥ ३ ॥
अथ तस्यामेव स्तोत्रीयायां सामान्तरं विधाय निधनद्वारा तत्प्र-
तिष्ठाहेतुरिति स्तौति—
सं॑हि॒तं भ॑वति द्व्यक्ष॑रनिधनं॒ प्रति॑ष्ठायै॒ प्रति॑ष्ठा-
यै॒व स॑त्रमासते ॥ ४ ॥
गायत्रं संहितञ्चैते द्वे अपि च सामनी एकर्च्वे तत्र संहितं द्व्यक्षर-
निधनं द्वे अक्षरे निधनं यस्य तत्तथोक्तं क्र २ ३ ४ ५ मुः इति हि तस्य
निधनमधीयते । तच्च मनुष्यपादद्वयसाम्यात् प्रतिष्ठायै प्रतिष्ठानाय
भवति । एवमनेन निधनेन प्रतिष्ठायैवाऽनन्तरं प्रतिष्ठिताः यजमानाः स-
त्रमासते ॥ ४ ॥
'अया पवस्वे' त्यस्यां गातव्यं साम विदधाति—
स॒फं भ॑वति ॥ ५ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ५ ॥
एतत्सामनिर्वचनद्वारेण लोकत्रयप्राप्तिहेतुरेतत्सामेति दर्शयति—
स॒फेन॒ वै दे॒वा इ॒मान् लो॒कान् स॒माप्नु॑वन्
यत्स॒माप्नु॑वं॒स्तत्स॒फस्य॑ सफ॒त्वमि॒माने॒वैते॑न लो॒कान्
स॒माप्या॑ सत्र॒मास॑ते ॥ ६ ॥
सफेन खलु साम्ना साधनेन देवाः पुरा इमान् पृथिव्यादिकान्
लोकान् समाप्नुवन् सम्यगाप्तवन्तः यद्यस्मात्समाप्नुवन् तत्तस्मात्
समाप्तिसाधनत्वात् सफस्य साम्नः सफत्वं सफमिति संज्ञा सम्प-
न्ना । सम्पूर्वादाप्नोतेः सफशब्दो व्युत्पादनीयः । पृषोदरादित्वात्वर्णवि-
कारः । यस्मादेवं तस्मादिदानीन्तना अपि यजमानाः एतेन सफेन
साम्ना इमानेव लोकान् समाप्य सम्यगवाप्य सत्रमासते ॥ ६ ॥
"पवते हर्य्यतो हरि"रित्यस्यां गातव्यं साम विदधाति—
त्र्यक्ष॑रं भवति ॥ ७ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ७ ॥
इदं साम भ्रातृव्यापनोदनहेतुरिति प्रतिपादयिषुराह—
अ॒ष्टौ वा ए॒ताः का॑मदु॒घा आ॑स॒ँस्तोमे॑का समशी-
र्य॑त॒ सा कृ॒षिर॑भवद्दृध्यतेऽस्मै कृ॒षौ य एवं वेद॑ ॥ ८ ॥
पुरा खलु एता गायत्रीत्रिष्टुबाद्याः अष्टौ अष्टसंख्याः सत्यः काम-
दुघाः कामस्य काम्यमानस्याऽभिमतस्य सर्वस्य फलस्य दोग्ध्यो गो-