ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

४०४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
गवादिषु च प्रतिष्ठाय चिरकालं स्थित्वा सत्रमासते अनुतिष्ठन्ति॥१०॥
अस्य साम्नो निधनस्याऽहरानुरूप्यं दर्शयति—
द्रवाडिदं तथा ह्येतस्याऽह्नो रूपꣳ स्तोमः ॥ ११ ॥
(१)हो ५ इडेति विप्रगेयेन इडाशब्देन युक्तं एतत्साम तथा हि तथा
खल्वेतस्य प्रायणीयस्याह्नो रूपं पूर्वमुपन्यस्तं तत् द्रवाडिदं प्रथमस्याऽ-
ह्नो रूपमिति एतेषु चतुर्षु पृष्ठस्तोत्रेषु उक्त एव त्रिवृत् स्तोमो बोद्धव्यः ११
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे सायणीये वेदार्थप्रकाशे
एकादशाध्यायस्य चतुर्थः खण्डः ॥ ४ ॥

अथ पञ्चमः खण्डः ॥
अथाऽऽर्भवपवमानस्य स्तोत्रीया विधाय तत्र तासामानुरूप्यञ्च
दर्शयति—
“प्र सोमासो मदच्युत” इति गायत्री भवति मदवद्
वै रसवृत्तत्तृतीयसवनं मदमेव तद्रसं दधात्य “घा पवस्व
देवयु”रित्येति रथन्तरस्य रूपꣳ राथन्तरꣳ ह्येतदहः॥१॥
“पवतेऽहर्य्यतो हरि”रिति बृहतो रूपं बृहदेव तदेत-
स्मिन्नहनि युनक्ति तद्युक्तꣳ इव आरभन्ते ॥ २ ॥
“प्र सुन्वानायाऽन्धस”इति प्रवत्यो भवन्ति प्रणिनी-
षण्यमिव ह्येतदह “रभिप्रियाणि पवते च नोहित”इत्य-
भीति रथन्तरस्य रूपꣳराथन्तरꣳ ह्येतदहः ॥ १ ॥
(२) “प्र सोमास” इत्येषा एका स्तोत्रीया गायत्री प्रथमा भवति ।
तत्तृतीयसवनं तन्मदवद्वै मदयुक्तमेव रसवत् रसयुक्तं भवति तन्ना-
ऽऽशिरावनयनेन मदकररसजननात् ‘विश्वे देवाः सोमस्य मत्सन्’ ‘ऋ-
भवौ देवाः सोमस्य मत्सन्नित्यादिनिविन्मन्त्रवर्णाच्च तृतीयसवनस्य म-
दहेतुत्वं गम्यते । तत्तेन मदवत्या गायत्र्याः प्रयोगेन मदवत् मदकरमे-
१. निधनमिदं तृचस्याऽन्ते द्रष्टव्यम् ।
२. प्र सोमासो मदच्युतः श्रवसे नो मघोनाम् । सुता विदधे अक्रमुः ॥ १ ॥
( सा. सं. उ. १. २. २१. १ )