ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

४०० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

सोमेन दृष्टं साम सोमसाम तदप्येकर्चम् ॥ ८ ॥
अथास्य साम्नः सोमसम्बन्धमेवाऽऽख्यानेन प्रदर्शयन् राज्यादिहे-
तुत्वेनेदं स्तौति—
यथा वा इमा अन्या ओषधय एवं सोम आसी-
त्स तपोऽतप्यत स एतत्सोमसामाऽपश्यत्तेन राज्यमा-
धिपत्यमगच्छद्यशोऽभवद्राज्यमाधिपत्यं गच्छति यशो
भवति सोमसाम्ना तुष्टुवानः ॥ ९ ॥
यथा वा यथा खलु इमाः इदानीं दृश्यमानाः अन्या ओषधयः ल-
तागुल्माद्याः, एवमेव सोमः पुरा अविशिष्ट आसीत् । स सोमस्तपोऽ-
तप्यत् ईश्वरस्मरणात्मकं तपश्चक्रे । तत ईश्वरानुग्रहात् स सोम एत-
त्सोमसामाऽपश्यत् दृष्टवान् । दृष्ट्वा च तेन स्तुत्वा राज्यं राज्ञः कर्म्म
आधिपत्यं ओषधीनामाधिपतित्वञ्चाऽगच्छत् प्राप्नोत् । ततो यशो यशस्वी
अभवत् । अतोऽन्योऽपि सोमसाम्ना तुष्टुवानः स्तुवन् राज्यमाधिपत्यं
च गच्छति यशो यशस्वी च भवति ॥ ९ ॥
“प्र सोम देव वीतय” इति तृचे गातव्यसामविधायकं प्राकृतं
तद्ब्राह्मणं चातिदिशति—
यौधाजयं भवति यदेव यौधाजयस्य ब्राह्मणम् ॥ १०
(१)“देवा वै यशस्कामास्सत्रमासताऽग्निरिन्द्रो वायु”रित्युपक्र-
म्य “अथेन्द्रो यौधाजयं प्रावृणोते”त्यादि यदेव प्राकृतस्य यौधाजयस्य
ब्राह्मणं तदेवाऽस्यापि ब्राह्मणं द्रष्टव्यम्, तत्रोक्तं सर्वमस्यापि भव-
तीत्यर्थः ॥ १० ॥
अथ “प्र तु द्रवे”ति तृचे गातव्यं साम विधाय पूर्ववत्तद्ब्राह्मणम-
प्यतिदिशति—
औशनं यदौशनस्य स्तोमः ॥ ११ ॥
भवति, ब्राह्मणमिति पदद्वयमनुषज्यते । औशनं भवति यदेव प्रकृ-
तावौशनस्य ब्राह्मणमाम्नातम् । “(२)अथ वायु रौशनं प्रावृणोते”त्यादिना
तदेवाऽस्याऽप्यौशनस्य ब्राह्मणं भवति । स्तोत्रीयाभिर्माध्यन्दिनस्य पव-
मानस्य त्रिवृत्स्तोमो निष्पन्न इत्यर्थः ॥ ११ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे माधवीये वेदार्थप्रकाशे
एकादशाध्यायस्य तृतीयः खण्डः ॥
१. ता. ७. ५. ६–१२. २. ता. ब्रा. ७. ५. १६.