ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

३९६ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
अथाऽस्मिन्नहनि विधित्सितं स्तोमं बहिष्पवमानस्य विधाय
प्रशंसति—
त्रिवृदेव स्तोमो भवति तेजसे ब्रह्मवर्चसाय ॥ ७ ॥
सिद्धप्रायमेतत् । तेजः (१)प्रकाशः । ब्रह्मवर्चसं श्रुताध्ययनादिजन्यं
ब्राह्मं तेजः । अग्निना सहोत्पन्नत्वात् त्रिवृत्स्तोमः तस्योभयस्य कारणं
भवतीत्यर्थः ॥ ७ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे सायणाचार्यविरचिते माधवीये
एकादशाध्यायस्य प्रथमः खण्डः ॥
अथ द्वितीयः खण्डः ॥
प्रथमेऽहनि बहिष्पवमानस्य स्तोत्रीयाः स्तोमाश्च विहिताः। अथा-
ज्यानां विधित्सुराह—
उभाभ्यां वै रूपाभ्यां बहिष्पवमान्यो युज्यन्ते य-
त्सामा स्तोमो भवति तदाज्येषु ॥ १ ॥
उभाभ्यां बृहद्रथन्तराभ्यां रूपाभ्यां खलु बहिष्पवमानस्य स्तोत्री-
याः युज्यन्ते बृहत्तत पूर्वं रथन्तरादिति हि पूर्वमुक्तम् । अतः प्रत्नव-
त्यो बार्हतं रूपं उपवत्यो राथन्तरमिति रूपद्वययोगः आज्येषु आज्य-
स्तोत्रेषु उत्तरस्यैव साम्नो रूपं भवति यत्सामा यत्सामपृष्ठकस्तोमवान्
यागो भवति प्रथमेऽहनि होतुः पृष्ठस्तोत्रे यत्सामा क्रियते तस्यैव सा-
म्नो रूपमाज्येषु भवति नान्यस्येत्यर्थः । अत एव वक्ष्यति राथन्तरमेव
तद्रूपं निर्द्योतयति स्तोम इति ॥ १ ॥
अथाऽऽज्यानि लिङ्गविशेषयुक्तानि विधत्ते—
निराहावन्त्याज्यानि भवन्ति युक्तमेव तैराह्वयति २
निराहावन्ति निष्कृष्य समूहात् पृथक्कृत्य सम्बुद्ध्याभिमुखीकृ-
त्याऽऽह्वानं निराहवः, तद्वन्त्याज्यानि आज्यस्तोत्राणि भवन्ति निराहा-
वन्तीत्यत्र एको वकारलोपश्छान्दसः। तैराह्वानलिङ्गैराज्यैर्बहिष्पवमा-
न्या युक्तं योजितमेव प्रथममहराह्वयति ॥ २ ॥
१. शरीरकान्तिः, इति. क.