ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

३५८ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
एतद्वेदनं प्रशंसति—
आयतनवान् बन्धुमान् भवति य एवं वेद ॥ २० ॥
स्पष्टम् ॥ २० ॥
अथ तेषां छन्दोमानां पुष्टिरूपत्वं विधाय प्रशंसति—
तानु पुष्टिरित्याहुः पशवो हि छन्दोमाः ॥ २१ ॥
तानेतांश्चतुर्विंशादीन् पुष्टिः पुष्ट्यात्मका इत्याहुः । हि यस्मात्
पशवश्छन्दोमाः पशुसाधनभूताः । पशवश्च क्षीरादिप्रदानेन पुष्टिहेतव
इति युक्तं छन्दोमानां पुष्टिरूपत्वम् ॥ २१ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे वेदार्थप्रकाशसहिते
दशमाध्यायस्य प्रथमः खण्डः ॥
अथ द्वितीयः खण्डः ॥
अथ द्वादशाहं विधित्सुस्तत्प्रकृतिभूतस्याऽग्निष्टोमस्य ज्योतिष्टो-
मत्वं निर्वक्तुमुपक्रमते—
प्रजापतिः प्रजा असृजत सोऽताम्यत्तस्मै वाग्ज्यो-
तिरुद्गृह्णात्सोऽब्रवीत्को मेऽयं ज्योतिरुदग्रहीदिति स्वैव
ते वागित्यब्रवीत्तामब्रवीद्विराजं त्वा छन्दसां ज्यो-
तिष्कृत्वा यजान्ता इति ॥ १ ॥
पुरा प्रजापतिः सर्वकारणभूतः स्रष्टा सृष्टव्याः प्रजाः प्रजोपलक्षितं
सर्वं जगद् असृजत सृष्टवान् । सृष्ट्वा च सः प्रजापतिरताम्यत् अश्रा-
म्यत् व्यापारबाहुल्यात् । एवं श्रान्तस्य तस्मै, षष्ठ्यर्थे चतुर्थी, तस्य
प्रजापतेर्ज्योतिस्तेजः वाग्देवता उदगृह्णात् उत्कृष्टा गृहीतवती । स
प्रजापतिरब्रवीत्—मे मदीयं ज्योतिस्तेजः कोऽयमुदग्रहीदिति । ततो
वाक् प्रजापतिमब्रवीत् । किमिति ? तदुच्यते–हे प्रजापते ते तव स्वैव
स्वभूतैव वागहं त्वदीयं ज्योतिरुदग्रहीषमिति । ततस्तां वाचं प्रजाप-
तिरब्रवीत्–हे वाक्ज्योतिः ! मदीयेन ज्योतिषा युक्तां त्वा त्वां छन्दसां
गायत्र्यादीनां मध्ये विराजं विराडात्मकं छन्दः कृत्वा यजान्तै यजे-
रन् यजान्ता इति यजेर्लैटि (१)‘लेटोऽडाटौ’वित्याडागमः (२)‘वैतो-
ऽन्यत्र इत्यैत्वम् ॥ १ ॥
१. पा. सू. ३. ४. ९४. २. पा. सू. ३. ४. ९६.