ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

अथ सोमाभिषवार्थग्राव्णां भेदे कर्त्तव्यमाह—
यदि ग्रावाऽपि शीर्यते पशुभिर्यजमानो व्यृद्ध्यते प-
शवो वै ग्रावाणो द्युतानस्य मारुतस्य साम्ना स्तुयुः ॥१३॥
यद्यभिषवसमये ग्रावाऽपि शीर्यते विशीर्णो भिन्नो भवेत्तदा
यजमानः पशुभिर्गवादिभिर्व्यृद्ध्यते पशवो हीयन्ते । ग्रावाणः पशव एव
खलु । पशवो यथा क्षीरादिरसप्रदा एवं सोमरसप्रदातृत्वात् ग्राव्णां
पशुत्वम् । तथा च तद्भेदनेन पशुहानिर्युज्यते । तदैतत्प्रायश्चित्तं कर्त्त-
व्यम् । मरुत्सम्बन्धिनो द्युतानस्यैतत्संज्ञस्य ऋचः साम्ना । तत्साम च
(१)‘वृत्रस्य त्वा श्वसथात्’ इत्यस्यामुत्पन्नम् । तेन साम्ना होतारः स्तु-
वीरन् ॥१३॥
ग्राव्णां भेदे साम्नः सम्बन्धो योग्य इत्याह—
मारुता वै ग्रावाणः स्वेनैवैनांस्तद्रूपेण समर्द्धयति॥१४॥
मारुता मरुद्देवत्याः खलु ग्रावाणः ‘मरुतो नशतोपाक्ष्या’ इति हि
ग्राव्णां योजनमन्त्रः । तस्मान्मारुतस्य साम्नः करणेनैनान् ग्राव्णः
स्वेनैव रूपेण समर्द्धयति समृद्धान् पूर्णावयवान् करोति ॥ १४ ॥
अथ सोमस्याऽभिदाहे प्रायश्चित्तं विधत्ते—
यदि सोममभिदहेद्ग्रहानध्वर्युः स्पाशयेत स्तो-
त्राण्युद्गाता शस्त्राणि होताऽथ यथापूर्वं यज्ञेन चरेयुः प-
ञ्च दक्षिणा देयाः पाङ्क्तो यज्ञो यावान्यज्ञस्तमेवारभते-
ऽवभृथादुदेत्य पुनर्दीक्षते तन्न तद्द्याद्यद्धास्यं स्यात् पुरा
द्वादश्या दीक्षेत यद्द्वादशीमतिनयेदन्तर्द्धीयेत ॥ १५ ॥
यदि सदोहविर्धानादीनि प्रमादादग्निना दह्येरन् तदा सोमादिकं
सर्वं यज्ञसम्भारमादाय तत्समीपे पुनरन्यद्देवयजनमध्यवसाय यज्ञ-
शेषोऽनुष्ठेयः । यदि सोममपि हविर्द्धानादिभिः सहाऽग्निरभिदहेत् तदा-
ध्वर्युर्ग्रहानूर्द्धपात्राणि वायव्यानि स्पाशयेत, एतावदनुष्ठितमेतावन्नेति
कृताकृतविभागं जानीयात् । तथोद्गाता स्तोत्राणि होता च शस्त्राणि ।
अथाऽनन्तरमन्यद्देवयजनमध्यवसाय यथापूर्वं पूर्ववदन्यं सोममाहृत्या-
भिषुत्य पुनरवशिष्टेन यज्ञेन चरेयुर्यजेयुः । क्रतुसंकल्पावसरे यावत्यो
दक्षिणादातव्यत्वेन संकल्पितास्तासां स्थाने पञ्चैव दक्षिणा गावो दे-
१. सा. सं. पू. ४. १. ४. २.