ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

३४२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
अथ यस्मिन्सुत्येऽहनि यजमानो मृतः स्यात् तत्रोद्गातृकृत्यं विधत्ते-
एतदन्यत कुर्युराभिषुत्याऽन्यत्सोममगृहीत्वा ग्रहा-
न् याऽसौ दक्षिणा स्रक्तिस्तद्वा स्तुयुर्माजीलीये वा ॥२॥
सुत्यामध्ये यजमाने मृते सत्यभिषुतं सोमं परित्यज्याऽन्यत्,
लिङ्गव्यत्ययः, अन्यं सोमं विधिवदभिषुत्य ग्रहानैन्द्रवायवादीन्गृ-
हीत्वा ऽध्वर्यवो विरमेयुः । तस्मिन् काले याऽसौ वेदेर्दक्षिणा स्रक्तिः
कोणो दक्षिणपूर्वा दिक् तत्तत्र वा मार्जालीयधिष्ण्ये वोद्गातारः स्तुयुः
स्तुवीरन् ॥ २ ॥
किं तत इत्याह--
अपि वा एतस्य यज्ञे यो दीक्षितः प्रमीयते तमेतेन
निरवदयन्ते ॥ ३ ॥
अपि वेति वाक्यालङ्कारद्योतकौ निपातौ । अपि खलु एतस्य, सप्त-
म्यर्थे षष्ठी । एतस्मिन् यज्ञे यो दीक्षितः प्रमीयते म्रियते तमेतेन स्तो-
त्रेण निरवदयन्ते निर्गमयन्ति तर्पयन्ति । ‘दय’ दानगतिरक्षणहिंसादा-
नेषु । यद्वापएतस्यैवेति गृहपतिः कथ्यते । एतस्य वर्त्तमानस्य गृहपतेर्यज्ञ
इत्यर्थः ॥ ३ ॥
स्तुतिमात्रं विहितम्, तत्केन साधनेनेत्याकाङ्क्षायामाह-
(१)यामेन स्तुवन्ति यमलोकमेवैनं गमयन्ति ॥ ४ ॥
यामेन साम्ना विहितं स्तोत्रमुद्गातारः कुर्युः । तेन स्तोत्रेणैनं मृतं
यमलोकं पितृलोकमेव गमयन्ति ॥ ४ ॥
तस्य साम्न आधारभूतानामृचां संख्यां विधत्ते-
तिसृभिः स्तुवन्ति तृतीये हि लोके पितरः ॥ ५ ॥
तिसृभिः स्तोत्रीयाभिः स्तोत्रं कार्यम् । तस्माद्भूलोकादारभ्य तृतीये
हि लोके स्वर्गाख्ये पितरो वर्त्तन्ते । अतस्त्रिसंख्यया तत्रत्यान् पितॄनेवैनं
प्रापयन्ति ॥ ५ ॥
स्तोत्रान्तरे स्तोत्रीयस्य तृचस्य स्तोमसम्पत्त्यर्थमावृत्तिर्दृष्टा । तद्व-
दत्राऽप्यावृत्तिमाशङ्कयाऽऽह-
पराचीभिः स्तुवन्ति पराङ्हीतोऽसौ लोकः ॥ ६ ॥
पराचीभिः स्तुवन्ति पराङ्मुखाभिरनावृत्ताभिः स्तुवन्ति । तत्
कस्य हेतोः? इतोऽस्माल्लोकादारभ्याऽसौ स्वर्गो लोकः पराङ् हि परा-
१. विषयोऽयं तै. ब्रा. १. ४. ६. अनुवाके द्रष्टव्यः ।