ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

नवमाध्याये तृतीयः खण्डः । ३२३
थत् सम्प्रति यथावत् स्तुवन्ति तत् स्तुतं यदतिष्टुवन्ति विहितस्तोम-
मतिक्रम्याऽधिकेन स्तुवन्ति तत् सुष्टुतम् । तदत्र सुशब्दोनिन्दार्थः ।
अधिकस्य न्यूनवद्दुष्टत्वात् । तेन क्रतुवैकल्यं भवत्येव, अविहितत्वा-
विशेषात् ॥ ७॥
विहितन्यूनसंस्तवे प्रायश्चित्तमाह—
यद्यर्वाक् स्तुयुर्यावतीभिर्न स्तुयुस्तावतीभिर्वाऽति-
ष्टुयुर्भूयोऽक्षराभिर्वा ॥ ८ ॥
यदि विहितस्तुतितोऽर्वाक् स्तोत्रीया न्यूनत्वेन स्तुयुस्तदा
यावतीभिः स्तोत्रीयाभिर्न स्तुयुस्ताः परिगणय्य उत्तरे स्तोत्रे अधिकत्वे-
न तावतीभिरधिसंख्याकेन वा विहितस्तोत्रेण स्तुयुः । यद्वा भूयोऽक्षरा-
भिः स्तुयुः । यद्देवतं परस्तोत्रं तद्देवत्यास्वेव स्वस्तोत्रीयाभ्योऽधिका-
क्षरासु स्तुयुः ॥ ८॥
अथाऽतिष्टुतौ प्रायश्चित्तमाह—
यद्यतिष्टुयुर्यावतीभिरतिष्टुयुस्तावतीभिर्वा न स्तु-
युः कनीयोऽक्षराभिर्वा ॥ ९ ॥
उक्तवैपरीत्येन व्याख्यातव्यम् । पूर्वस्मिन् स्तोत्रे यावत्योऽधिका उ-
त्तरस्मिंस्तावत्यो न्यूनाः स्युरित्येकः कल्पः । कनीयोऽक्षराभिर्वा स्तुयु-
रित्यपरः । एवमतिस्तुतेस्तु द्वौ कल्पावुक्तौ ॥ ९ ॥
अथाऽस्तुतावन्त्यं कल्पमाह—
यद्यर्वाक् स्तुयुस्त्रीडमग्निष्टोमसाम कार्यं निधनमे-
कैडा ये द्वे ताभ्यामेव तत्समं क्रियते ॥ १० ॥
यद्यर्वाक् स्तुयुस्तदा तत्परिहाराय त्रीडं महावैश्वामित्रमग्निष्टोम
साम कार्यम्। यज्ञायज्ञीयस्य कथमस्तुतस्य त्रीडं परिहार ? इति तत्राह-
तासु तिसृष्विडासु मध्ये एकैडा स्तोत्रीयस्य निधनं भवति । इडाद्वयं तु
न्यूनस्तोत्रं सम्पूर्ण करोति ॥ १० ॥
अथाऽतिष्टुतौ सामान्तरं सार्थवादमाह—
यद्यतिष्टुयुः स्वारमग्निष्टोमसाम कार्यमूनमिव
वा एतत्साम्नो यत् स्वरस्तेनैव तत्समं क्रियते ॥११॥
अतिस्तवने यज्ञायज्ञीयस्तोत्रीयास्वेव स्वारं दीर्घश्रवसमाग्निष्टोमसा-
म कार्यम्। कथं तेनाऽधिकस्य समतेति? ऊनमिवेत्यादिनोच्यते। यत्स्व-
रनिधनं सामाऽस्ति एतत् सामाऽन्यस्मादिडानिधनवतः सकाशादून-