ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

नवमाध्याये द्वितीयः खण्डः । ३१५
वन्तीव यज्ञं समापयन्ति । अत एतत्तैः क्षिप्रमविलम्बेन शंसनीयम् ।
तच्च शंसनमासूर्यस्योदेतोः सूर्योदयकालपर्यन्तं कर्त्तव्यम् । शिष्टं
स्पष्टम् ॥ ३८ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे नवमाध्यायस्य प्रथमः खण्डः ॥ ९-१. ॥
द्वितीयः खण्डः ॥
उक्तास्संग्रहेण रात्रिपर्यायाः पूर्वस्मिन् खण्डे । अत्र तानेव सप्रप-
ञ्चमाह,-यद्यप्य 'नुष्टुप्शिरसं प्रगाथमपश्यन्' (९.१.१०.) 'तासु वैतह-
व्य, (९. १. ८. ) मित्यादिना स्तोत्रीयसामनी अपि विहिते तथापि
मैत्रावरुणादीनां पर्यायसम्बन्धीनि सामानि न विहितानि, अतस्तदर्थं
पुनविर्हितमपि होतुस्सामाऽनूद्य प्रशंसति--
(१)'पान्तमा वो अन्धस' इति वैतहव्यमन्यक्षेत्रं वा
एते प्रयन्ति ये रात्रिमुपयन्ति यदोकोनिधनꣳ रात्रेर्मुखे
भवत्योकसोऽप्रच्यावाय ॥ १ ॥
वीतहव्येन निरोधपरिहारार्थं दृष्टत्वादस्य वैतहव्यत्वं पूर्व्व(९. १. ९.)
मुक्तम् । य ऋत्विजो रात्रिं रात्रिपर्यायानुपयन्ति एते अन्यक्षेत्रमुपगताः
खलु । प्रयोक्तॄणामग्निष्टोमे दिवैव प्रयुज्यमानत्वात् प्रकृतित्वाच्च क्षेत्रम् ।
अतिरात्रस्तु तद्विलक्षणत्वादन्यक्षेत्रमेव । यद्वा देवैरुक्थवद्रात्रावसु-
रेभ्यो जितत्वादन्यक्षेत्रत्वम् , तत्र स्वक्षेत्रवदाश्रयाभावात् । अतो रात्रे-
र्मुखे पर्याये य 'दोक' इत्येतन्निधनं भवति, ओक इति निवासनाम,
तस्याऽप्रच्युत्यै भवति ॥ १ ॥
अथ मैत्रावरुणसाम विधत्ते—
(२)'प्र व इन्द्राय मादन'मिति गौरीवितम् ॥ २ ॥
'प्र व' इति स्तोत्रीयात्रयस्य प्रतीकोपादानम् । एवमुत्तरत्र प्रतीकं द्रष्टव्यम् ॥२॥
एतत्प्रशंसति—
ब्रह्म यद्देवा व्यकुर्व्वत ततो यदत्यरिच्यत तद्गौरी-
वितमभवत् ॥ ३ ॥
पूर्वे देवा यद्ब्रह्मसाम व्यकुर्व्वत व्यभजन् । अतो विभागात् परो
योऽशोऽत्यरिच्यत तद्गौरीवितमभवत् ॥ ३ ॥
१. सा. उ. १. २. १. १. २. सा. उ, १. २. २. १.