ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

३१४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
विधानं बह्वृचब्राह्मण एवोचितम्, तथाऽप्यस्य वक्ष्यमाणरूपप्रशंसया प-
वमानदेवत्यत्वेन स्तोत्रस्य प्रशंसा भवतीति तदर्थमत्रापि विधानम्। उत्त-
रत्र सर्वाः खलु देवताः शस्यन्त(३७.) इति वक्ष्यति । अतोऽस्य वैश्वदे-
वत्वं युक्तम् ॥ ३४ ॥
कथमाश्विनमुच्यत इति तद्विवक्षुराह—
प्रजापतिर्वा एतत्स॒हस्र॑मसृजत तद्देवेभ्यः प्रायच्छत्त-
स्मिन्न समराध्नुꣳस्ते सूर्य्यं काष्ठां कृत्वाऽऽजिमधावन् ॥ ३५ ॥
पूर्वं प्रजापतिरेतत्सहस्रं सहस्रसंवत्सरमसृजत। तत्सृष्टं देवेभ्यः प्राय-
च्छदिदं स्वीकुरुतेति। तस्मिन् शस्त्रे न समराध्नुयन् विभागं कृत्वा संसि-
द्धा अभवन्। ते क उपायः ? इति सञ्चिन्त्य सूर्य्यं काष्ठामवधिं कृत्वा
ऽऽजिमधावन्नगच्छन् ॥ ३५ ॥
इदानीमाश्विनसम्बन्धं दर्शयति—
तेषामश्विनौ प्रथमावधावतां तावन्ववदन् सह नोऽ-
स्त्विति तावब्रूतां किं ततः स्यादिति यत्कामयेथे इत्य-
ब्रुवꣳस्तावाब्रूतामस्मद्देवत्यमिदमुक्थमुच्यता इति तस्मा-
दाश्विनमुच्यते ॥ ३६ ॥
तेषां देवानां मध्ये अश्विनौ प्रथमौ सन्तावधावतामाजिम् । तौ प्रथम-
गामिनावनुगत्य देवा अवदन् । किमिति ? तच्छस्त्रं नोऽस्माकमपि सहा-
स्त्विति। एवं देवैरुक्तौ भागप्रदानेनास्माकं किं फलमिति देवानुक्तवन्तौ ।
किमपेक्षितमिति तैः प्रत्युक्ताविदमुक्थमस्मद्देवत्यमिति देवानयाचताम् ।
यस्मादेवं तस्मादिदं शस्त्रमाश्विनमुच्यते ॥ ३६ ॥
सह नोऽस्त्वित्युक्तं शस्त्रसम्बन्धं दर्शयति—
सर्वाः खलु देवताः शस्यन्ते ॥ ३७ ॥
यस्माद्देवैः प्रार्थितं तस्मादाश्विनशस्त्रे सर्वा देवताः शस्यन्ते ।
तथा हि 'अग्नि, रुषा, अश्विनौ, सूर्य्य, इन्द्रो, मित्रावरुणौ, द्यावापृथि-
व्यो, निर्ऋति, वृहस्पतिः, इत्येतेऽत्र शस्यन्ते ॥ ३७ ॥
अथाऽस्य शंसने किञ्चिन्नियमद्वयमाह—
क्षिप्रꣳ शस्यमाजिमिव ह्येते धावन्त्यासूर्य्योदेतोः
शꣳसेत्सूर्य्यं हि काष्ठामकुर्व्वत ॥ ३८ ॥
लोक आजिं धावन्तः क्षिप्रमेव धावन्ति । एत ऋत्विज आजिं धा-