ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

प्रथमाध्याये द्वितीयखण्डः । १३
द्राह्मायणः-'पश्चाद्दक्षिणतो वा द्रोणकलशमध्यूहेयु'रिदमहमसुमि-
ती'ति। युक्तानां ग्राव्णामुपरिष्टाद् द्रोणकलशं पश्चादारभ्य प्राञ्चं दक्षिणत
आरभ्योदञ्चं वा स्थापयेयुः। पाठस्तु—
इद॑म॒हम॒मुं यज॑मानं प॒शुष्वध्यू॑हामि प॒शुषु च॒ मां
ब्रह्म॑वर्च॒से च॑ ॥ ६ ॥
'इदं' प्रत्यक्षं यथाभवति तथा 'अहं' उद्गाता 'अमुं' परतो दृश्यमानं,
इममिति केषांचित्पाठः। 'यजमानं' 'पशुषु' गोषु 'अध्यूहामि'उपरि स्थाप-
यामि। कलशाध्यूहनप्रसादात् मया यजमानेन च पशवो लभ्यन्ता-
मित्यर्थः, न केवलं पशुलाभः किन्तु ब्रह्मवर्चसनिमित्तमप्येतदध्यूहनं
भवतु ॥ ६ ॥
द्राह्मायणः-'पवित्रेण द्रोणकलशँ संमृज्याद्वसवस्त्वेति बुध्नँ
रुद्रास्त्वेति मध्यमादित्यास्त्वेति बिलमिती'ति । दशापवित्रनामको
यो वस्त्रखण्डस्तेनोद्गाता द्रोणकलशमूलमध्यबिलभागान् मन्त्रगतै-
स्त्रिभिः भागैः शोधयेत् । पाठस्तु--
वस॑वस्त्वा गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा संमृ॑जन्तु रु॒द्रास्त्वा॑
त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा संमृ॑जन्त्वादि॒त्यास्त्वा॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑-
सा संमृ॑जन्तु ॥ ७ ॥
स्पष्टार्थः ॥ ७ ॥
द्राह्मायणः-'अवधूय पवित्रमुदग्दशमवाङ्नाभिर्वितनुयुः पवित्रन्त
इती'ति । दशापवित्रस्य मध्ये शुक्ला ऊर्णा सूत्रं सोमधाराश्रावणार्थं
यजमान आबध्नाति सा नाभिरित्युच्यते । उदीचीनदशमवाचीनना-
भि च दशापवित्रं कृत्वा द्रोणकलशस्योपरिष्टादुद्गात्रादयस्त्रयो वितनुयुः
वितत्य च दशापवित्रस्य कोणान् धारयेयुः । तथाच ब्राह्मणं 'पवित्रं
विगृह्णाती'ति ।
पाठस्तु--
प॒वित्र॑न्ते॒ वित॑तं॒ ब्रह्म॑णस्पते प्रभुर्गात्रा॑णि॒ पर्ये॑षि
वि॒श्वत॑ो तप्तत॒नूर्न तदामो॑ अश्नुते शृ॒तास॒ इद्वहन्तः॒
सन्त॑दाशतः ॥ ८ ॥
हे ब्रह्मणस्पते मन्त्रस्य स्वामिन् सोम ! ते 'पवित्रं' शोधकमन्त्रं 'वि-
ततं' सर्वत्र विस्तृतं सः 'प्रभुः' प्र भविता त्वं 'गात्राणि'गातुरङ्गानि 'पर्ये-
२
CC-0. ASI Srinagar Circle, Jammu Collection. Digitized by eGangotri Siddhanta Gyaan Kosha