ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

अष्टमाध्याये नवमः खण्डः । ३०१
द्वा एतत्पुरा सजाताय नाक्रन् पापवसीयसो विवृत्त्यै॥७॥
उद्वंशीयमिति यदस्त्येतदुक्तरीत्या सर्वेषां पृष्ठानां तेजः खलु
तस्मादेव कारणादेतत्साम पुरा सजाताय ज्ञाताय यजमानाय नाक्रन्
नाकुर्युः। किमर्थं? पापपुण्ययोःसाङ्कर्याय यस्मादुद्वंशीयं करोति स
वसीयान् भवत्येव। अतस्तथां ज्ञातीनां भवेदिति वृद्धेरभिप्रायः॥ ७॥
अथ सजाताप्रयोगनिमित्तं प्राशस्त्यमस्य दर्शयति—
एष ह्येव पृष्ठैस्तुष्टुवानो य उद्वंशीयेन स्तुवते ॥ ८॥
उद्वंशीयस्तुतैः सर्वैः पृष्ठै रथन्तरादिभिरपि स्तुतवान् भवतीत्यर्थः ।
अतोऽस्य प्राशस्त्यम् ॥८॥
अस्य सर्व्वपृष्ठतेजोरूपत्वं प्रतिज्ञातम्, तत् कथमित्याशङ्क्य तेषां रू-
पाण्यत्र सन्तीत्याह—
सर्वाणि वै रूपाण्युद्वंᳵशीयम् ॥ ९॥
यानि रथन्तरादीनां रूपाणि सन्ति सर्वाण्येवोद्वंशीयं तेषां समु-
दायात्मकमेतदित्यर्थः ॥९॥
रथन्तररूपं तावद्दर्शयति—
गायन्ति त्वा गायत्रिण एति रथन्तरस्य रूपमेति
हि रथन्तरम् ॥ १० ॥
‘गायन्ति त्वा गायत्रिणः’ इत्याकारान्तोऽत्र प्रस्तावभाग एतद्रथ-
न्तरस्य रूपम्। तथा हि ‘आ’ इति हि रथन्तरं रथन्तरस्य योनौ
‘अभि त्वा शूर’ इत्यत्र ‘आभि त्वा’इति हि गायन्ति । अत उभयोराका-
रसादृश्यात्तद्रूपत्वम् ॥ १० ॥
बृहतो रूपमत्र दर्शयति—
आदिर्बृहत ऊर्ध्वमिव हि बृहत् ॥ ११ ॥
आदि रुद्वंशीयस्याऽद्याक्षरमुकारस्तद्बृहतो रूपम् । तथा हि-यद्-
बृहत् सामाऽस्ति तदूर्ध्वमिव उपरि वर्त्तते । ‘असौ वै लोको बृह’दिति
पूर्वमुक्तत्वात् ॥ ११ ॥
अथ वैरूपस्य रूपं दर्शयति—
परिष्टोभो वैवैरूपस्य परिष्टुभं हि वैवैर