ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

अष्टमाध्याये षष्ठः खण्डः । २८५
अथैतत् स्वस्तोत्रीयगतपदवीप्साद्वारेण प्रशंसति—
यज्ञा वो अग्नये गिरा च दक्षसे प्र वयममृतञ्जातवेद-
साम्प्रियम्मित्रन्नशꣳसिषमिति वै तर्हि च्छन्दाꣳस्यास-
ꣳस्ते देवा अभ्यारम्भमभिनिवर्त्य च्छन्दोभिर्यज्ञमसुरा-
णामवृञ्जत ॥ ६ ॥
पूर्व्वमसुराणां यज्ञे विनापि वीप्सया 'यज्ञावो अग्नये गिरा च दक्षसे
प्रवयम्' इति खलु च्छन्दाꣳसि च्छन्दोऽवयवभूताः पादा अक्षराणि वा
आसन् । ते देवा एतदवगत्याभ्यारम्भमभ्यस्य पदं ते देवा हमभिनिव-
र्त्त्यारिभ्यः सकाशाद्यज्ञं छन्दोभिः प्रावृञ्जत ॥ ६ ॥
अथ वेदितुः फलमाह—
च्छन्दोभिर्यज्ञं भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते य एवं वेद ॥ ७ ॥
स्पष्टम् ॥ ७ ॥
अत्र गिरागिरेति पादे गकारमकृत्वा इरा इरेति पठितव्यमिति
विवक्षुराह ।
एतद्धस्म वा आह कुशाम्बः स्वायवो ब्रह्मा लात-
व्यः कꣳस्विदद्याशिशुमारी यज्ञपथेऽप्यस्ता गरिष्यति॥८॥
एतद्धस्माह वक्ष्यमाणमिदमुवाच खलु। आहेत्यस्य भूतकालसम्ब-
न्धज्ञापनार्थं स्मेति प्रयोगः। क आह? कुशाम्ब एतन्नामा आचार्य्यः स्वा-
यवः स्वायोः पुत्रः ब्रह्मा श्रुतादिना परिवृढो लातव्य एतद्गोत्रसम्बन्ध-
कथनमेतदिति । उक्तमर्थं विवृणोति, अद्यास्मिन् दिने कं स्वित् कं वा
शिशुं शिशुमारी यज्ञपंथेऽप्यस्ता प्रक्षिप्ता सती गरिष्यतीति ॥ ८ ॥
का शिशुमारी कथं गरिष्यतीति तदुभयं दर्शयति—
एषा वै शिशुमारी यज्ञपथेऽप्यस्ता यज्ञायज्ञीयं
यद्गिरागिरेत्याहात्मानं तदुद्गाता गिरति ॥ ९ ॥
यज्ञायज्ञीयं सामेति यत् एषैव शिशुमारी शिशुवत्प्रयोगानाभि-
ज्ञानां घातिनी यज्ञपथे यज्ञस्य मार्ग औद्गात्ररूपेऽप्यस्ता अभिप्रास्ता
तथा सति यत् गिरा गिरेति ब्रूयादुद्गाता तेनात्मानमेव गिरति ॥ ९ ॥
कः परिहार इति तमाह—
ऐरङ्कृत्वोद्गेयमिरायां यज्ञं प्रतिष्ठापयत्यप्रमायुक
उद्गाता भवति ॥ १० ॥