ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

[२७८] ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

तुष्टिमुदकुर्व्वन् 'पवस्व सोमधारया' इति द्वितीयपादेनापावयन् पूतमकु-
र्व्वन् । एवं सवनं तद्योग्यं सम्पाद्य 'इन्द्राय पातवे सुतः' इति पादेनेन्द्रमु-
पावर्त्तयन्निति शेषः । तत्र पादे तत इन्द्राय पातवे पातुमिति इन्द्रस्य
पानार्थश्रवणात्स्वाहितमवगत्येन्द्रस्तत्सवनमुपावर्त्तत-अभिमुखमग-
च्छत् । शिष्टं सुज्ञानम् ॥ ५ ॥
अथासुरपशुविनाशकत्वद्वारेणैतत्प्रशंसति—
स्वादिष्ठा वै देवेषु पशव आसन् मदिष्ठा असुरेषु
ते देवाः स्वादिष्ठया मदिष्ठयेति पशूनसुराणामवृञ्जत ॥६॥
पूर्वं स्वादिष्ठाः पशवो देवेष्वासन् मदिष्ठा असुरेषु तत्तद्भागस्यैव
तैस्तैः प्रयुक्तत्वात् । तदा देवा विदित्वाऽसुराणां प्रत्युपायं 'स्वादिष्ठया
मदिष्ठये'ति पादं पठित्वा तानपि स्वयमलभन्त । अतस्तेषां पशूनवृञ्-
तेत्युच्यते ॥ ६ ॥
विदुषः फलमाह—
पशून् भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते य एवँ वेद ॥ ७ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ७ ॥
अथोक्ते च तृचे संहितमपि विधत्ते—
तासु सँहितम् ॥ ८ ॥
गेयमिति शेषः ॥ ८ ॥
अथैतदन्वर्थनामत्वेन प्रशंसति—
साध्या वै नाम देवा आसँस्तेऽवच्छिद्य तृतीयसव-
नम्माध्यन्दिनेन सवनेन सह स्व॒र्गँल्लो॒कमायँस्तद्देवाः
सँहितेन सम दधुर्यत्सम्मदधुस्तस्मात्सँहितम् ॥ ९ ॥
सन्धानहेतुत्वात्संहितमिति नामाभूत्, शिष्टं कालेयार्थवद्योज्यम्॥९॥
अथैतन्माध्यन्दिनसवनान्तेन कालेयेन सह स्तौति—
कालेयं पुरस्ताद्भवति सँहितमुपरिष्टादेताभ्याँ
हि तृतीयसवनँ सन्तायते ॥ १० ॥
कालेयस्य पूर्व्वं तृतीयसवनं सन्तत्यर्थमुक्तमस्यापि तदर्थत्वमि-
दानीमुच्यतेऽत उभयो र्मिलित्वा माध्यन्दिनतृतीयसवनयोः सन्तान-
साधकत्वम् ॥ १० ॥
अथ कालेयवदस्यापि सर्व्वपृष्ठत्वमिति स्तौति—
सर्व्वाणि वै रूपाणि सँहितं यत्पदप्रस्तावन्तेन