ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

किमेतावता भवतीत्याह ।
यन्माध्यन्दिनेन पवमानेन स्तुवन्ति माध्यन्दिनमेव
तत्सवनं पावयन्ति ॥ ३ ॥
यन्माध्यन्दिनं पवमानं स्तुवन्ति तत्तेन माध्यन्दिनं सवनं पावय-
न्ति । पवमानस्तवनेन स्तुवन्तमपि विष्टुवन्तीत्यर्थः । सवनेन पूतं भव-
तीत्यर्थः ॥ ३ ॥
पवमानस्तवनेन सवनं पूतं भवतीत्युक्तन्तदुभयोः पवमानसवनयोः
साम्नात्मवैषम्यमाह—
एतावन्ति वाव सर्व्वाणि सामानि यावन्ति माध्य-
न्दिने पवमाने ॥ ४ ॥
यावन्ति माध्यन्दिने पवमाने सामानि सन्त्येतावन्त्येव खलु
तत्सवनगतानि सामान्यापि ॥ ४ ॥
येषु पवमानेषु सामसु सवनान्यन्तर्भवन्ति तान्याह—
गायत्रन्निधनवदनिधनमैडम् ॥ ५ ॥
गायत्रं साम प्रसिद्धम् । निधनवदिति बहिर्निधनमृगक्षरतो बहि-
र्भूतनिधनम् । यथाऽ आमहीयवमनिधनं बहिर्भूतं निधनरहितम् । यथा
यौधाजयौशने । ऐडं इडानिधनं यथा रौरवमिति । एवं मैत्रावरुणपृष्ठं
वामदेव्यं गायत्रीच्छन्दस्कत्वात् ॥ ५ ॥
होतुः पृष्ठं रथन्तरं बहिर्निधनं नौधसं ब्रह्मसाम निधनकाले यमैड-
मच्छावाकपृष्ठमिति पुनरुपसंहरति—
यन्माध्यन्दिनेन पवमानेन स्तुवन्ति सर्व्वैरेव तत्सा-
मभिः स्तुवन्ति ॥ ६ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ६ ॥
अथ गायत्र्यां गायत्रं साम प्रशंसनद्वारेण विधत्ते—
आत्मा वै यज्ञस्य पवमानो मुखं गायत्री प्राणो
गायत्रं यद्गायत्र्यां गायत्रेण स्तुवन्ति मुखत एव तत्प्रा-
णान्दधति ॥ ७ ॥
यज्ञस्याग्निष्टोमस्य पवमान एवात्मा स्वरूपं तत्स्तुतिरूपत्वात् ।
माध्यन्दिनपवमानोऽप्यात्मा तस्य मुखं गायत्री प्रथमप्रयोज्यत्वात् ।
तत्राश्रितत्वाद्गायत्रं प्राणः । एवञ्च सति गायत्रेण स्तुवन्तीति यत्त-
त्तेन मुखत एव तत्प्राणान्दधति ॥ ७ ॥