ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

देवत्याज्यस्य प्रातःसवनप्रयोगेण यज्ञो ज्योतिष्टोमो यत् परिमाणो-
ऽस्ति तमेव तं सर्वमपि यज्ञमारभत आरब्धवान् भवति ॥ ४ ॥
उक्तदेवतानानात्वमाज्यस्य जामित्वासाधनेन स्तौति—
सर्वाणि स्वाराण्याज्यानि तज्जामि नानादेवतैः
स्तुवन्त्यजामितायै ॥ ५ ॥
सर्वाण्यप्याज्यानि गायत्रत्वात् स्वाराणि स्वरैरेव वक्तुं प्राप्तानि ।
अतस्तज्जामि । अतिरेकोऽयं 'जाम्यतिरेकनाम'इति निरुक्तम् । यद्वा त-
न्द्रीकरणम् । अतो नानादेवतैःस्तृचैः स्तुवन्त्युक्तदोषाभावाय ॥५॥
अथाज्यानामभ्यावृत्तगानं स्तौति—
ग्राम्येभ्यो वा एतत्पशुभ्यः स्तुवन्ति यदाज्यैः पुन-
रम्यावर्त्तँस्तुवन्ति तस्मात्पराञ्चः प्राज्यन्ते प्रत्यञ्चः
प्रजायन्ते तस्मादु प्रेत्य पुनरायन्ति ॥ ६ ॥
यदाज्यैः स्तुवन्त्येतदेतेन सवनेन ग्राम्येभ्य एव पशुभ्यस्तल्ला-
भार्थमेव स्तुवन्ति । तस्मात्पराक्तस्य प्रत्यक्तस्य च विद्यमानत्वात्पराञ्चः
प्राज्यन्ते प्रसिच्यन्ते प्रत्यञ्चः प्रतिमुखाः प्रजायन्ते । तस्मादेवाभ्यावर्त्त-
स्तवनादेव पशवः प्रातः सञ्चरन्ति प्रेत्य सायं पुनरायन्ति ॥ ६ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे सप्तमाध्यायस्य द्वितीयः खण्डः ।
अथ तृतीयः खण्डः ।
प्रातःसवनमुक्त्वा माध्यन्दिनं सवनं विवक्तुर्माध्यन्दिनम्पवमानं
स्तौति—
एतावता वाव माध्यन्दिनँ सवनं पुपुवे ॥१॥
एतावता वक्ष्यमाणानाज्यानां परिमाणेन पदार्थेनैव कृत्स्नमपि
माध्यन्दिनं पवमानं पुपुवे पूयते । एतावतेत्यनेन पावकद्रव्यपरिमाण-
न्तद्योग्यं द्रव्यञ्च सामान्येन निर्दिष्टं भवति ॥ १ ॥
एतावतेत्युक्तमेव विशदयति—
त्रिभिश्च च्छन्दोभिः पञ्चभिश्च सामभिः ॥ २ ॥
त्रिभिर्गायत्रीत्रिष्टुब्बार्हतैर्बृहतीभिश्च । सामभिर्गायत्रामहीयवरौ-
रवयौधाजयौशनसंज्ञैः पञ्चभिश्च ॥ २ ॥